Д.Лхагвасүрэн: Факторингийн үйлчилгээний эрх зүйн орчин бүрдсэнээр бизнес эрхлэгчдэд санхүүжилтийн шинэ боломж нээгдэнэД.Лхагвасүрэн: Факторингийн үйлчилгээний эрх зүйн орчин бүрдсэнээр бизнес эрхлэгчдэд санхүүжилтийн шинэ боломж нээгдэнэ
Нийтэлсэн 2026 оны 10 сарын 23
УИХ-ын гишүүн А.Ганбаатар Факторингийн тухай анхдагч хуулийн төслийг боловсруулж, УИХ-д өргөн барихаар ажиллаж байгаатай холбогдуулан факторингийн үйлчилгээний талаар Санхүүгийн зохицуулах хорооны Хууль эрхзүйн хэлтсийн ахлах референт Д.Лхагвасүрэнтэй цөөн хором ярилцлаа.
Жижиг, дунд бизнес эрхлэгчид зээлийн хүү, нөхцөлөөс шалтгаалан шаардлагатай санхүүжилт авахад хүндрэлтэй байдаг. Харин факторингийн үйлчилгээ нь бизнес эрхлэгчдийн нийлүүлсэн бараа, үйлчилгээний төлбөрийг хүлээн авах авлагыг үндэслэн урьдчилан санхүүжилт авах боломж олгодог санхүүгийн хэрэгсэл юм. Ингэснээр санхүүжилт хүсэж буй бизнесийн өөрийн зээлжих чадвараас гадна бараа, үйлчилгээ худалдан авч буй компанийн төлбөрийн чадвар, найдвартай байдлыг харгалзан үзэх боломжтой. Үүний үр дүнд жижиг, дунд бизнес эрхлэгчид төлбөрөө хүлээн авах хүртэл санхүүжилтгүй хүлээх шаардлагагүй болж, үйлдвэрлэл, үйл ажиллагаагаа тасралтгүй явуулах нөхцөл бүрдэх юм.
-Монгол Улсад факторингийн тухай бие даасан хууль батлах хэрэгцээ, шаардлага юу вэ. Одоогийн хууль эрх зүйн орчинд ямар зохицуулалтын цоорхой, хүндрэл үүсэж байгаа вэ?
-УИХ-ын гишүүн А.Ганбаатарын санаачилсан Факторингийн тухай анхдагч хуулийн төслийг Санхүүгийн зохицуулах хороо болон холбогдох байгууллагуудын мэргэжилтнүүд олон улсын төсөл, хөтөлбөр, бусад улсын хууль тогтоомжийг судалсны үндсэн дээр боловсруулсан. Энэ хуулийн төслийн гол үндэслэл нь Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлого болох “Алсын хараа-2050”-д тусгасан олон тулгуурт санхүүгийн салбарыг хөгжүүлэх зорилт юм. Тодруулбал, санхүүгийн салбар, тэр дундаа бичил санхүүгийн үйлчилгээг хөгжүүлэх, жижиг, дунд үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлэгчдийн санхүүжилтийн эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх, үүнийг дагасан хууль, эрх зүйн орчныг тодорхой болгох шаардлага бий. Өнөөдөр жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдийг санхүүжүүлэх олон төрлийн зээлийн үйлчилгээ байгаа ч зээлийн хүү, нөхцөл болон үйл ажиллагааны онцлогоос шалтгаалан тэдгээр нь бизнес эрхлэгчдийн хэрэгцээг хангалттай хэмжээнд дэмжиж чадахгүй байна. Тиймээс тухайн салбар, бизнесийн онцлогт тохирсон санхүүгийн үйлчилгээг хөгжүүлэх нь Монгол Улсын хувьд чухал юм. Үүний нэг гол механизм нь факторингийн үйлчилгээ байж болно.
С.Золзаяа нь 2022 онд МҮИС-ийг сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн. 2024 оноос iToim.mn сайтад сэтгүүлчээр ажиллаж байна.
Энэ мэдээнд өгөх таны сэтгэгдэл ?
Факторингийн үйл ажиллагаа нь санхүүгийн байгууллага, бараа бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, үйлчилгээ эрхэлдэг аж ахуйн нэгж, мөн төлбөр төлөх үүрэгтэй гуравдагч этгээдийн хоорондын харилцаанд тулгуурладаг. Энэ харилцаанд факторингийн компани гол үүрэг гүйцэтгэж, бизнес эрхлэгчийн авлагад үндэслэн санхүүжилт олгох замаар мөнгөн урсгалыг нь тогтвортой байлгах боломж бүрдүүлдэг. Ингэснээр бизнес эрхлэгчид төлбөрөө хүлээн авах хугацааг хүлээлгүйгээр үйл ажиллагаандаа шаардлагатай санхүүжилтийг авах, харьцангуй боломжит өртгөөр санхүүжилтийн эх үүсвэр бүрдүүлэх нөхцөл бий болно. Харин Факторингийн тухай хуулиар энэ төрлийн үйл ажиллагааг эрхлэхэд тавигдах шаардлага, үйлчилгээ үзүүлэгч байгууллагуудын үйл ажиллагаа болон эрсдэлийг үнэлэх шалгуур зэрэг асуудлыг илүү тодорхой зохицуулах юм. Ингэснээр факторингийн үйлчилгээний эрх зүйн орчин бүрдэж, бизнес эрхлэгчдэд илүү хүртээмжтэй санхүүжилтийн эх үүсвэр бий болох боломжтой.
Монгол Улсад факторингийн үйл ажиллагааг анх 2002 онд баталсан Банк бус санхүүгийн үйл ажиллагааны тухай хуульд тусгасан байдаг. Тус хуульд банк бус санхүүгийн үйл ажиллагааны есөн төрөлд факторингийг хамруулж болохоор заасан боловч факторингийн үйл ажиллагааны нэр томьёоны тодорхойлолтоос өөр нарийвчилсан зохицуулалт байхгүй. Иймээс одоог хүртэл энэ төрлийн үйл ажиллагааг Иргэний хуулийн хүрээнд зохицуулахаас өөр аргагүй нөхцөл үүсээд байна. Өөрөөр хэлбэл, нарийн мэргэжлийн санхүүгийн үйлчилгээний нэг төрөл болох факторингийн үйл ажиллагааг тусгайлан зохицуулсан хууль байхгүй тул хөгжлийг нь хязгаарлаж байна. Тиймээс Факторингийн тухай анхдагч хуулийн төслийг боловсруулснаар энэ төрлийн санхүүгийн үйлчилгээний эрх зүйн орчныг тодорхой болгож, цаашид зах зээлд тогтвортой хөгжих нөхцөлийг бүрдүүлэх зорилготой юм.
-Факторингийн тухай хууль батлагдсанаар бизнес эрхлэгчид болон санхүүгийн байгууллагуудад ямар бодит өөрчлөлт гарах вэ. Авлагаа хугацаанаас нь өмнө мөнгөжүүлэх боломж хэрхэн нэмэгдэж, эргэлтийн хөрөнгийн дутагдлыг бууруулахад ямар нөлөө үзүүлэх вэ?
-Энэхүү хуулийн төсөл хэрэгжиж эхэлснээр тусгайлсан факторингийн компаниуд байгуулагдах эрх зүйн үндэс бүрдэнэ. Өөрөөр хэлбэл, факторингийн компаниудыг хяналт, зохицуулалтын хүрээнд үйл ажиллагаа явуулах нөхцөлийг бүрдүүлж, факторингийн төрлүүд болон гэрээнд тавигдах нөхцөлүүдийг тодорхой зааж өгч байгаа юм. Ингэснээр өнөөдөр зөвхөн өндөр хүүтэй зээл авч үйл ажиллагаагаа санхүүжүүлэхээс өөр сонголтгүй байгаа жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдэд санхүүжилтийн шинэ боломж нээгдэнэ. Жишээлбэл, Оюу толгой, Сүү ХК, Номин, E-Mart зэрэг томоохон компани, супермаркетын сүлжээнд тогтмол бараа нийлүүлдэг жижиг, дунд бизнес эрхлэгч байлаа гэж бодъё. Тэд найдвартай, тогтмол нийлүүлэгч хэдий ч жижиг, дунд бизнес эрхлэгч гэдэг утгаараа зээл авахад хүндрэлтэй, санхүүжилтийн хүртээмж хангалтгүй байх тохиолдол бий.
Харин факторингийн үйлчилгээг нэвтрүүлснээр тухайн бизнес эрхлэгчийн санхүүжилт авах боломжийг зөвхөн өөрийнх нь зээлжих чадвараар бус, бараа нийлүүлж байгаа томоохон компанийн төлбөрийн чадвар, найдвартай байдлыг харгалзан үнэлэх боломж бүрдэнэ. Өөрөөр хэлбэл, томоохон компанид тогтмол бараа нийлүүлдэг жижиг, дунд бизнес эрхлэгчийн авлагыг үндэслэн факторингийн компани урьдчилан санхүүжилт олгож болно. Тухайлбал, Оюу толгой компанид хүнсний бүтээгдэхүүн нийлүүлдэг жижиг цех байлаа гэж бодъё. Тус цех бүтээгдэхүүнээ нийлүүлсний дараа төлбөрөө 45 хоногийн дараа авдаг байж болно. Гэтэл энэ хугацаанд түүхий эдээ худалдан авах, ажилчдынхаа цалинг тавих, дараагийн захиалгаа үйлдвэрлэхэд санхүүжилт шаардлагатай болно. Харин факторингийн компани тухайн цехийн авлагад үндэслэн санхүүжилтийг урьдчилан олгоно. Дараа нь төлбөр төлөх хугацаа болоход Оюу толгой компани гэрээний дагуу факторингийн компанид төлбөрөө төлөх юм.
Ингэснээр жижиг, дунд бизнес эрхлэгчид нийлүүлсэн бараа, үйлчилгээнийхээ төлбөрийг авах хүртэл санхүүжилтгүй хүлээх шаардлагагүй болно. Харин урьдчилан санхүүжилт авч, үйлдвэрлэл, үйл ажиллагаагаа тасралтгүй үргэлжлүүлэх боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, дараагийн төлбөрөө хүлээж бизнесээ зогсоох бус, мөнгөн урсгалаа тогтмол байлгаж, үйлдвэрлэлээ нэмэгдүүлэх нөхцөл бүрдэнэ. Тиймээс санхүүжилтийн эх үүсвэрийг төрөлжүүлж, бизнес эрхлэгчдэд харьцангуй бага өртөгтэй санхүүжилт авах боломж бий болгох нь жижиг, дунд үйлдвэрлэл, үйлчилгээний салбарын хөгжлийг дэмжих чухал суурь нөхцөл болно гэж үзэж байгаа юм.
-Олон нийтийн хэлэлцүүлгэд оролцогчид ямар чухал саналууд дэвшүүлсэн бэ?
-Өнөөдрийн байдлаар 60 гаруй банк бус санхүүгийн байгууллага факторингийн үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөлтэй байна. Мөн арилжааны банкууд факторингийн үйлчилгээ үзүүлэх зөвшөөрөлтэй. Гэхдээ зөвшөөрөл авсан байгууллагуудын 60-70 орчим хувь нь л бодитоор энэ үйлчилгээг иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд үзүүлж байгаа бол үлдсэн хэсэг нь зөвшөөрөлтэй хэдий ч үйл ажиллагаа эрхлэхгүй байна.
Үүнтэй холбоотойгоор хуулийн төслийг боловсруулах явцад санхүүгийн салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй байгууллагуудын саналыг авч, өнөөгийн эрх зүйн орчинд тулгарч байгаа хүндрэл, бэрхшээл, эрсдэлийг тодорхойлохыг зорьсон. Тухайлбал, иргэн, аж ахуйн нэгжид зээл олгох болон санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэхэд ямар асуудал тулгардаг, тэдгээрийг хэрхэн шийдвэрлэх шаардлагатай талаар холбогдох байгууллагууд олон санал гаргасан.
Жишээлбэл, факторингийн үйлчилгээгээр авлага худалдан авсан боловч тухайн авлага чанаргүйдсэн тохиолдолд хэрхэн шийдвэрлэх, эрсдэлийг хэн хариуцах, ямар зохицуулалт үйлчлэх вэ гэдэг асуудал бий. Энэ мэт бодит үйл ажиллагааны явцад үүсэж болох эрсдэл, маргааныг хэрхэн зохицуулах талаар салбарын байгууллагуудаас нэмэлт санал гаргаж, хуулийн төсөлд тусгах шаардлагатай зохицуулалтуудыг хэлэлцсэн.
