Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим (МҮХАҮТ) 2027 оны улсын төсвийн төсөлтэй холбогдуулан мэдэгдэл гаргаж, төсвийн зарлагыг огцом тэлэхээ зогсоож, хараат бус байгууллагуудын зөвлөмжийг төсвийн шийдвэрт заавал тусгадаг тогтолцоо бүрдүүлэхийг Монгол Улсын Их Хурал, Засгийн газраас шаардлаа.

Тус мэдэгдэлд Үндэсний аудитын газар, Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл, Нээлттэй Нийгэм Форум болон МҮХАҮТ өнгөрсөн жилүүдэд төсвийн зарлагын хэт өсөлтийг хязгаарлах, төсвийн алдагдал, Засгийн газрын өрийг бууруулах, төсвийн сахилга бат, тогтвортой байдлыг хангах талаар удаа дараа санал, дүгнэлт, зөвлөмж гаргаж, хүргүүлсээр ирсэн. Гэвч эдгээрийг төсвийн бодлого, шийдвэрт бодитоор тусгаж, хэрэгжилтийг хангах үр нөлөөтэй механизм өнөөг хүртэл бий болоогүй байна. Харин ч төсвийн зарлага жил ирэх тутам нэмэгдэж, хэт тэлэх алдаа давтагдсаар байна. Тодруулбал, 2024 оны наймдугаар сард уул уурхайн бүтээгдэхүүний орлого нэмэгдэж, төсвийн орлого төлөвлөснөөс гурван их наяд төгрөгөөр давсан үед төсөвт тодотгол хийж, зарлагыг нэмэгдүүлсэн. Гэвч удалгүй нүүрсний үнэ буурч, орлого тасалдахад зардлаа танах шаардлага үүсэж, төсвийн бодлого, эдийн засаг, нийгэмд хүндрэл учирсан. Энэ нь түүхий эдийн үнийн түр зуурын өсөлтийг байнгын зарлагын эх үүсвэр мэт тооцохын эрсдэлийг харуулсан бодит сургамж болсон. Гэтэл 2027 оны төсвийн төсөлд орлогын эрсдэлийг хангалттай тооцохгүйгээр зарлагыг огцом тэлж байгаа нь өмнөх алдааг дахин давтах эрсдэлтэйг дурджээ.

МҮХАҮТ 2027 оны төсвийн холбогдох хуулийн төслүүд болон төсвийн төлөвлөлтийн үзүүлэлтүүдэд дүгнэлт хийсэн. Үүгээр төсвийн төсөл нь татварын дарамт болон төрийн эдийн засаг дахь оролцоог улам нэмэгдүүлж, хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалт, бизнес эрхлэх орчныг хумих эрсдэлтэй. Мөн төсвийн орлого тасалдсан тохиолдолд зардлыг бууруулах боломжийг хязгаарлаж байна гэж гарчээ.