2026 оны УИХ-ын хаврын чуулганаар хэлэлцсэн Тамхины хяналтын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл батлагдах хүртэл зөвхөн эцсийн хэлэлцүүлгийн санал хураалт үлдээд байгаа бөгөөд үндсэндээ барианд ороход ойрхон байна. Энэхүү нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл нь электрон тамхи зэрэг шинэ төрлийн тамхин бүтээгдэхүүнийг зохицуулалтын тогтолцоонд хамруулах, амт, үнэр оруулсан болон гаатай тамхины борлуулалтыг хориглох зэрэг ерөнхий зохицуулалтыг ихээхэн чангатгах агуулгатай. Ялангуяа амт, үнэр оруулсан болон гаатай тамхины борлуулалтыг хориглох асуудлаар маргаан үргэлжилсээр байна.
Хэрэглэгчдийн шилжилт болон хууль бус тамхи нэмэгдэх боломжийг ч тооцох ёстой
Одоогоор Монгол Улсад олон төрлийн амт, үнэр оруулсан болон гаатай тамхи аль хэдийн худалдаалагдаж байна. Ийнхүү худалдаалагдаж буй бүтээгдэхүүнүүдийг хориглон хэрэглэгчийн сонголтыг хязгаарласан ч хориг хэрэгжсэн даруйд тэдгээр хэрэглэгчид тамхинаас шууд гарна гэж хүлээх нь бодит байдалд нийцэхгүй. Зарим нь амт, үнэр оруулагч болон гаа агуулаагүй ердийн тамхи руу буцаж шилжих бөгөөд үүнээс ч том асуудал нь гарал үүсэл нь тодорхойгүй хууль бус тамхийг сонгож болзошгүй явдал юм. Өөрөөр хэлбэл, амт, үнэр оруулсан болон гаатай тамхийг хориглох нь эсрэгээрээ хууль бус тамхины борлуулалтыг нэмэгдүүлэх зөрчилтэй үр дүнд хүргэж болзошгүй.
Бодит жишээ болгон Францыг авч үзвэл, 2020 оны 5 дугаар сард гаатай тамхины хориг хэрэгжүүлснээс хойш хууль бус тамхи нэмэгдсэн нь ажиглагджээ. Францын гаалийн байгууллагын мэдээллээр 2020 онд 284.54 тонн байсан хууль бус тамхины илрүүлэлт 2025 онд 547.94 тонн болж, ойролцоогоор 92.5%-иас илүү хэмжээгээр огцом нэмэгдсэн байна. Түүнчлэн Монгол Улсад нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл батлагдвал амт, үнэр оруулагч болон гаатай тамхийг нэгэн зэрэг худалдаалахыг хориглоно. Мөн хөрш зэргэлдээ орнуудын дунд хууль бус тамхины эзлэх хувь өндөр улс орнууд байдаг тул Монгол дахь хууль бус тамхины өсөлт үүнээс ч өндөр гарах эрсдэлтэй гэсэн болгоомжлол байна.
