Гэр бүлийн бизнесээ хөгжүүлж, Монголдоо угжны сүү үйлдвэрлэх алсын хараатай Г.Энхмааг онцолж байнаГэр бүлийн бизнесээ хөгжүүлж, Монголдоо угжны сүү үйлдвэрлэх алсын хараатай Г.Энхмааг онцолж байна
Нийтэлсэн 2026 оны 9 сарын 26
“Төгс уураг” компанийн Гүйцэтгэх захирал Г.Энхмаатай ярилцлаа.
-Та бизнесийн санаагаа анх хэзээ бодож олж байсан бэ?
-Энэ бизнес бол манай гэр бүлийн бизнес. Манай ээж бүтээгдэхүүнийг анхнаас нь хөгжүүлж, өнөөдрийн түвшинд хүртэл үйлдвэрлэлийг нь авч явсан хүн. Харин миний хувьд маркетинг, бүтээгдэхүүнээ зах зээлд гаргах, борлуулалтаа хөгжүүлэх, ерөнхийдөө компанийхаа үйл ажиллагааг авч явах тал дээр түлхүү анхаардаг. Өөрөөр хэлбэл, ээж маань үйлдвэрлэлээ хариуцдаг бол би бизнесийнхээ зах зээл, борлуулалтын тал дээр ажилладаг гэсэн үг.
Анх манай гэр бүл угжны сүү үйлдвэрлэх зорилготой байсан. Монгол Улс ийм олон малтай, сүүний нөөцтэй байж яагаад дотооддоо угжны сүү үйлдвэрлэж болохгүй гэж ярилцаад, энэ чиглэлээр судалж эхэлсэн юм. Тэгээд хөлдөөж хатаах технологийг судлаад угжны сүү үйлдвэрлэж үзэхээр ажилласан боловч өртөг нь маш өндөр байсан. Тиймээс хэсэг хугацаанд шантрахад хүрсэн. Гэхдээ судалж байх явцад тараг нь сүүнээсээ арай өтгөн учраас хатаахад гарц нь илүү өндөр байдгийг олж мэдсэн. Тэгээд таргаар бүтээгдэхүүн хийж үзье гэж шийдсэн. Ингээд анхны бүтээгдэхүүнээ хөгжүүлж, үйлдвэрлэж эхэлсэн.
Манай компани 2019 онд байгуулагдсан. Үүний дараа Covid-19 цар тахлын үеэр бүтээгдэхүүнийхээ хөгжүүлэлтийг үргэлжлүүлж, ашигтай бактерийнхээ найрлага, чанарыг баталгаажуулах чиглэлээр БНСУ-д судалгаа, шинжилгээ хийлгэсэн. Энэ бүх хөгжүүлэлтийн ажлаа хийсээр 2023 онд анхны зээлээ авч, үйлдвэрээ барьсан. Тэр үед бид хотод байсан компаниа хөдөө орон нутаг руу шилжүүлээд, яг сарлагийнхаа дэргэд үйлдвэрээ байгуулсан. Ингэснээр түүхий эд болох сүүгээ малчдаас шууд авч, тараг болгоод, дараа нь хатаасан бүтээгдэхүүн болгон боловсруулдаг болсон. Үйлдвэрийн байршил нь түүхий эдийнхээ эх үүсвэртэй ойр учраас сүүгээ хүлээн авахаас эхлээд эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх хүртэлх үйл явцаа нэг дор зохион байгуулах боломжтой болсон. Ингэж бүтээгдэхүүнээ хөгжүүлж, үйлдвэрлэлийнхээ үйл явцыг бүрдүүлсний дараа 2024 оны нэгдүгээр сараас бүтээгдэхүүнээ зах зээлд нийлүүлж, албан ёсоор борлуулж эхэлсэн.
С.Золзаяа нь 2022 онд МҮИС-ийг сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн. 2024 оноос iToim.mn сайтад сэтгүүлчээр ажиллаж байна.
Энэ мэдээнд өгөх таны сэтгэгдэл ?
-Танай үйлдвэрт одоогийн байдлаар нийт хэдэн ажилтан ажиллаж байгаа вэ. Мөн бүтээгдэхүүнээ зах зээлд гаргасны дараа борлуулалтын хэмжээ ямар байсан бэ?
-Өнөөдрийн байдлаар манай үйлдвэр дээр нийт таван хүн ажиллаж байна. Анх бид үйлдвэрээ олон ажилчинтай, хүн хүч сайтай ажиллуулъя гэж бодож байсан. Гэхдээ үйл ажиллагаагаа эхлүүлээд ирэхээр нийгмийн даатгалын шимтгэл болон бусад татварын зардал нэмэгдэж, үүнээс шалтгаалаад өр төлбөр үүсэж эхэлсэн.
Нөгөө талдаа, бидний ашиглаж байгаа хөлдөөж хатаах технологийг хүмүүс төдийлөн сайн ойлгодоггүй, ямар давуу талтайг нь мэддэггүй байсан. Тиймээс үйлдвэрлэлийн үйл явцад хүн хүчийг олноор нь байлгахаас илүү технологийнхоо боломжийг ашиглах нь зөв юм байна гэж ярилцсан. Ингээд бид ажилчдынхаа тоог үе шаттайгаар багасгаж, технологидоо илүү түшиглэн ажиллах болсон.
-Хөлдөөж хатаах технологийн давуу тал нь юу вэ?
-Хөлдөөж хатаах технологийн хувьд шингэн бүтээгдэхүүн байсан ч, мах ногоо зэрэг хатуу бүтээгдэхүүн байсан ч тухайн бүтээгдэхүүний чийгийн 97-98 хувийг нь авдаг технологи юм. Өөрөөр хэлбэл, бүтээгдэхүүнийг гүн хөлдөөж байгаад тэндээс нь чийгийг нь авдаг. Харин буцааж сэргээх үед нь усанд хийхэд анхны төлөв байдалдаа эргээд ордог бөгөөд нийт шим тэжээлийнхээ хоёр орчим хувийг л алддаг гэсэн үг. Халуунаар хатаах технологитой харьцуулахад хүйтнээр буюу хөлдөөж хатаах аргын гол давуу тал нь бүтээгдэхүүний эрдэс, амин дэм болон бусад ашигтай шинж чанарыг маш өндөр хэмжээгээр хадгалж үлддэгт байгаа юм. Тиймээс энэ технологийг бид бүтээгдэхүүний чанарыг хадгалах талаасаа маш их давуу талтай гэж үзсэн.
Манай бүтээгдэхүүний гол түүхий эд бол сарлагийн сүү. Бид бүхэн сарлагийн сүүний ач тусыг маш сайн мэддэг. Сарлаг бол бэлчээрийн мал бөгөөд уул, хадны соргог ургамал, эмийн ургамлаар хооллодог. Мөн кальци болон бусад шим тэжээлээр баялаг учраас энгийн үнээний сүүтэй харьцуулахад олон давуу талтай. Нэг сарлагаас 500 грамм сүү гардаг. Тэр сүүгээрээ бид тараг бүрж, дараа нь хөлдөөж хатаах технологиор бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэдэг.
Манай бүтээгдэхүүний бас нэг гол онцлог нь ашигтай бактерийн агууламж өндөр байдаг. Бид ашигтай бактерийнхээ хэмжээг БНСУ-д баталгаажуулж шинжлүүлэхэд нэг грамм бүтээгдэхүүнд 1.3 тэрбум ашигтай бактери агуулагдаж байгаа нь тогтоогдсон. Тэгэхээр энэ шоо дөрвөлжин хэлбэртэй жижигхэн бүтээгдэхүүн маань хэмжээнээсээ харьцангуй их хэмжээний ашигтай бактери агуулж байгаа гэсэн үг.
Бүх насны хүмүүс хэрэглэж болох бөгөөд дөнгөж бор хоолонд орж байгаа хүүхдүүд ч хэрэглэж болно. Өглөө өлөн элгэн дээрээ 3-4 ширхэгийг хэрэглэхэд тухайн өдөр авах ашигтай бактерийн хэрэгцээгээ нөхөх боломжтой гэж бид хэрэглэгчдэдээ тайлбарладаг. Хэрэглэгчдээс бидэнд янз бүрийн санал, үр дүнгийн мэдээлэл ирдэг. Тухайлбал, хүүхдийнх нь сүүн шүд хорхой идэхээ больсон гэж хэлсэн хэрэглэгчид байдаг. Энэ мэт хэрэглэгчдийн туршлага бидний хувьд бүтээгдэхүүнийхээ давуу талыг ойлгуулахад чухал байдаг. Гэхдээ хөлдөөж хатаах технологийг хүмүүс төдийлөн сайн мэддэггүй учраас нэг хүндрэл бас гардаг. Бүтээгдэхүүн маань чийгийг нь авсан болохоор маш хөнгөн, жижиг хэмжээтэй болдог. Үүнийг хүмүүс заримдаа “яагаад ийм жижигхэн, хөнгөн байгаа юм бэ” гэж ойлгодог. Зарим хэрэглэгчид бүр савлагааг нь базаж үздэгээс шалтгаалж буцаалт ч нэлээд ирдэг. Тиймээс энэ технологийн онцлог, бүтээгдэхүүн яагаад ийм хөнгөн, жижиг болдог талаар хэрэглэгчдэд илүү сайн тайлбарлаж, ойлгуулах шаардлагатай байдаг.
-“Өсөлт хөгжлийн төв”-ийн сургалт таны бизнест бодитоор ямар өөрчлөлт, үр дүн авчирсан бэ?
-"Өсөлт хөгжлийн төв"-өөр дамжуулан бид олон үзэсгэлэн худалдаанд бүтээгдэхүүнээ танилцуулж, амталгаат худалдаа хийх боломжтой болж байгаа. Хамгийн сүүлд гэхэд “Улаанбаатар түншлэл” үзэсгэлэн худалдаанд оролцож, бүтээгдэхүүнээ танилцуулаад “Инноваци шингээсэн бүтээгдэхүүн” гэсэн шагнал авсан. Үзэсгэлэн худалдаан дээр бүтээгдэхүүнээ танилцуулах үед ээжүүд ихэвчлэн хүүхдэдээ авч өгье гэж сонирхдог. Мэдээж хүүхдэдээ авч өгөх нь сайн ч өөрсдөө ч гэсэн хэрэглэж үзээсэй гэж хүсдэг. Манай бүтээгдэхүүн тийм өндөр үнэтэй биш. Нэг уут нь 7500 төгрөгийн үнэтэй бөгөөд нэг уутыг авсан тохиолдолд ойролцоогоор 20 хоног хэрэглэх боломжтой.
Бид өөрсдөө залуу стартап бизнес эрхлэгчид. Зах зээлд гараад бүтээгдэхүүнээ борлуулж эхлэхэд маш олон асуудал тулгардаг. Зээлийн хүсэлтээ хэрхэн гаргах вэ, танилцуулга буюу PPT-гээ яаж бэлдэх вэ, бизнесээ хэрхэн зөв танилцуулах вэ гээд бидний мэдэхгүй зүйл маш их байдаг. Энэ бүх асуудал дээр "Өсөлт хөгжлийн төв"-ийн мэргэжилтнүүд бидэнд чиглэл өгч, зөвлөгөө мэдээллээр хангадаг. Мөн биднийг төр, яам, холбогдох байгууллагуудтай холбож өгөх гүүр нь болж ажилладаг.
Үзэсгэлэн худалдаанд оролцох зардал шинээр бизнес эхлүүлж байгаа бидний хувьд нэлээд өндөр байдаг. Дөнгөж бизнесээ эхлүүлж байгаа учраас бүгдээрээ зээлтэй, санхүүгийн дарамттай үед бүтээгдэхүүнээ сурталчлахын тулд үзэсгэлэн худалдаанд оролцоход бас өндөр хэмжээний төлбөр төлөх шаардлагатай болдог. Жишээлбэл, зөвхөн павильоны түрээсээ нөхөхийн тулд бид дор хаяж 5000 ширхэг бүтээгдэхүүн борлуулах хэрэгтэй болохоор байгаа юм. Тэгэхээр зөвхөн тэр үзэсгэлэн худалдааны зардлаа нөхөөд, ямар ч ашиггүй үлдэх нөхцөл үүсдэг. Харин манай төвөөс саяхан болсон “Улаанбаатар түншлэл” үзэсгэлэн худалдаанд бидэнд үнэ төлбөргүй павильон гаргаж өгсөн. Ер нь үзэсгэлэн худалдааны павильоны түрээсийн үнэ 1.5-5 сая төгрөгийн үнэтэй байдаг. Тийм хэмжээний зардлыг дөнгөж бизнесээ эхлүүлж байгаа бидний хувьд гаргах амаргүй юм.
Мөн бид COP17-ын үеэр үнэ төлбөргүй павильонд бүтээгдэхүүнээ танилцуулсан. Энэ бол манай төвийн дэмжлэгээр бий болсон боломж. Олон улсын хэмжээний томоохон хурал, арга хэмжээний үеэр бүтээгдэхүүнээ танилцуулснаар гадаадын хүмүүс манай бүтээгдэхүүнтэй танилцах боломжтой болж байгаа юм. Хэрэв бид бизнесээ дангаараа эрхэлж байсан бол ийм арга хэмжээнд оролцож, бүтээгдэхүүнээ танилцуулах боломжгүй байсан. Тиймээс энэ бүхэн бидний хувьд маш том дэмжлэг болдог. Шинээр бизнесээ эхлүүлж, зах зээлд гараад хамгийн их бэрхшээлтэй тулгардаг тэр үед нь биднийг чиглүүлж, асуудалтай тулгарсан үе бүр дээр дэмжиж байгаа хүмүүс нь "Өсөлт хөгжлийн төв"-ийн мэргэжилтнүүд гэж боддог.
-Таны хувьд бизнес эрхлэхэд хамгийн бэрхшээлтэй зүйл нь юу байсан бэ. Энэ бэрхшээлийг шийдвэрлэхэд төрөөс ямар дэмжлэг шаардлагатай гэж харж байгаа вэ?
-Хамгийн том дарамт болж байгаа зүйл нь нийгмийн даатгалын шимтгэл байна. Бид хүн ажиллуулж, ажлын байр бий болгож байгаа ч яг үнэндээ үүнээсээ болоод өрөнд орох нөхцөл үүсдэг. Нэг гэр бүлийг орлоготой болгож, ажлын байраар хангаад, цаашлаад хүн хүчээ нэмэгдүүлье гэхээр энэ зардал нь бидэнд маш том хүндрэл болдог. Миний хувьд одоогоор ийм асуудалтай байна. Бусад бизнесүүд яг ямар нөхцөл байдалтай байгааг сайн мэдэхгүй байна. Цалингаа бол тавьж байгаа ч төрд төлөх нийгмийн даатгалын шимтгэл, татварын өр нэмэгдээд байхаар хүнд байдаг. Тэгээд өрөө тодорхой хугацаанд барагдуулж чадахгүй болохоор данс хаах тухай асуудал яригддаг. Энэ нь бизнес эрхэлж байгаа бидэнд маш их дарамт болдог.
Мэдээж нийгмийн даатгалын шимтгэл, татварыг огт төлөхгүй байх тухай яриагүй. Ядаж жижиг, дөнгөж үйл ажиллагаагаа эхлүүлж байгаа бизнесүүдэд тодорхой хэмжээнд хөнгөлөлт үзүүлж, дарамтыг нь багасгаж өгөөсэй гэж боддог. Нөгөө талаас, бидний төлж байгаа татвар, шимтгэлийн орлогоор эмч, багш нарын цалинг нэмэгдүүлэх зэрэг нийгмийн чухал хэрэгцээнд зарцуулж байгааг бодохоор үүгээрээ бахархдаг. Гэхдээ нөгөө талдаа татвар, шимтгэлийн ачаалал хэт өндөр байхаар ажлын байр бий болгож, бизнесээ өргөжүүлэхэд дарамт болж байна. Тиймээс төрөөс жижиг бизнесүүдээ дэмжихийн зэрэгцээ татвар, шимтгэлийн ачааллыг нь боломжийн хэмжээнд багасгаж өгвөл илүү олон ажлын байр бий болгож, бизнесээ тогтвортой авч явах боломжтой болно гэж бодож байна.
-Та бизнесээ хэрхэн өргөжүүлэх алсын хараатай байгаа вэ?
-Манай гэр бүлийн хамгийн том алсын хараа бол анх зорьж байсан угжны сүүг дотооддоо үйлдвэрлэх. Одоогоор Монгол Улс энэ төрлийн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх хэмжээнд арай бэлэн болоогүй байгаа. Бид өөрсдөө ч тэр түвшинд хүрэхэд багагүй зүйл дутуу байгааг ойлгосон. Гэхдээ бид энэ зорилгоосоо бууж өгөхгүй, цаашдаа зорьсоор байх болно. Одоогоор бид алсын харааныхаа эхний хэсэгт хүрч, бүтээгдэхүүнээ хөгжүүлээд зах зээлд гаргаж, олонд таниулах ажлаа эхлүүлээд байна. Цаашдаа бүтээгдэхүүнээ улам хөгжүүлж, хэрэглэгчдэд илүү сайн таниулж, зорьсон түвшиндээ хүрэхийн төлөө хичээж ажиллана.
Мөн бидний нэг зорилго бол уул уурхай, цэргийн хүчний байгууллагад ажилладаг хүмүүст бүтээгдэхүүнээ хүргэх явдал юм. Эдгээр салбарын ажилтнууд биеийн хүчний ачаалал ихтэй, их хөлс гаргадаг учраас кальци, эрдэс бодисоо ихээр алддаг. Тиймээс бидний зүгээс бага зардлаар, хүртээмжтэй байдлаар тэдэнд шаардлагатай эрдэс, шим тэжээлийг нөхөх боломжтой ашигтай бактериар баялаг бүтээгдэхүүнээ хүргэхийг хүсэж байна.
