Төрийн болон орон нутгийн өмчийн засаглалын тухай хуулийг УИХ өнгөрсөн зургадугаар сард баталж, тус хуулиар төрийн өмчит компаниуд төсөвт ашгийнхаа 30-аас доошгүй хувийг төвлөрүүлэх үүрэг хүлээсэн. Уг нь төрийн өмчит компаниуд төсөвт ашгаа төвлөрүүлдэг байсан ч энэ бодлого сүүлийн 10 жилд алдагдаж, төсвөөс гадуур төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлж, хоёр төсөвтэй болсон.

Үүний дагуу Засгийн газар 2026 оны төсвийн тодотгол, 2027 оны төсвийн хуулиудад төрийн өмчит компаниудаас авах ногдол ашгийг төсвийн орлогод тооцон оруулж ирсэн. Тодруулбал, төрийн өмчит компаниуд 2026 онд 1.5, 2027 онд 3.5 их наяд төгрөгийг улсын төсөвт төвлөрүүлнэ.

Төрийн өмчит компани гэдэгт "Чингис хаан баялгийн сан нэгдэл"-ийн харьяанд байгаа уул уурхайн компаниуд орно. Тус нэгдлийн харьяанд үндсэн том 10-аад компани байдаг бол охин компани, төслийн компаниудаа нэмээд 28 компани бий. Үүний 7, 8 нь л үйлдвэрлэл эрхэлдэг буюу мөнгө олдог, бусад нь төслийн шинжтэй буюу мөнгө олдоггүй компаниуд. Үйлдвэрлэл эрхэлдэг 7, 8 компаниас ашигтай ажилладаг нь "Эрдэнэс Тавантолгой", "Эрдэнэт үйлдвэр" хоёр л байгаа гээд хэлчихэд үнэнээс хол зөрөхгүй. Тэгвэл төсөвт энэ хоёр үйлдвэрээс л ногдол ашиг төвлөрүүлнэ гээд харахаар "Эрдэнэт үйлдвэр" өмчийн маргаантай байгаа тул төсөвт ногдол ашиг хуваарилах боломжгүй. Тиймээс ганцхан "Эрдэнэс Тавантолгой" компани л ногдол ашиг төрд олгох үүрэг хүлээж байгаа юм.

Харамсалтай нь, өнгөрсөн 10 гаруй жилд "Эрдэнэс Тавантолгой"-н ашгаар үе үеийн Засгийн газрууд олон төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлүүлж, иргэдэд ногдол ашиг тарааж олсон мөнгийг нь үрээд дууссан.