Засгийн газар аялал жуулчлалын салбарыг сэргээх зорилгоор 6 хувийн хүүтэй, зургаан жилийн хугацаатай хөнгөлөлттэй зээлийн хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн ч зорилтот бүлэгтээ бүрэн хүрээгүй байна. Орон нутгийн жижиг жуулчны бааз, амралтын газар, ресортууд дэмжлэг хүлээсэн ч бодит байдал дээр томоохон компаниуд санхүүжилтийн дийлэнхийг авч эхэлжээ.
Хөтөлбөрийн анхны зорилго нь ковидын дараа хүнд байдалд орсон аялал жуулчлалын салбарыг сэргээх, ялангуяа орон нутгийн жижиг, дунд бизнесийг дэмжих байв. Гэвч зарим бизнес эрхлэгчийн хэлж буйгаар зээл олголт богино хугацаанд дуусаж, мэдээлэл гарснаас хойш хэдхэн хоногийн дотор санхүүжилт шавхагдсан байна.
Санхүүжилт дууссан гэх хариу авч буй жижиг бизнесүүд
Тодруулбал, Цонжинболдогт гэр бүлийн амралтын газар ажиллуулдаг нэгэн бизнес эрхлэгч хөнгөлөлттэй зээлийн мэдээлэл гарснаас хойш буюу хоёр жил орчмын өмнөөс зээл авахаар бэлдэж хөөцөлдсөн ч ав чадаагүй байна. Түүний хувьд жуулчны бааз ангиллаас 800 сая төгрөгийн зээл авахаар шийдэж, тавигдаж буй үндсэн шаардлагыг бүрэн хангаж байсан ч санхүүжилт дууссан гэх тайлбарыг авсан тухайгаа хуваалцлаа.
Тэрээр, "Манайх үйл ажиллагаа явуулаад дөрвөн жил болж байна. Орлого маань зээлдүүлэх даацаа дааж байгаа, барьцаалах хөрөнгө ч бий. Би Ч.Номин сайдыг анх мэдэгдэх үед нь зээл авч чадах юм байна гэж ойлгоод хүлээж байсан. Гэтэл зээл өгнө, өгөхгүй гэж явсаар нэлээд хойшилж байсан. Миний хувьд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлж, бизнесээ томруулахын тулд банкнаас 1.6 хувийн хүүтэй, 6 жилийн хугацаатай нэг тэрбум төгрөгийн зээл авсан. Ингээд барилгын ажил, заслаа хийж байгаад зээл олгож эхлэхэд нь 800 сая төгрөгийн зээл хүсэхэд дахин санхүүжилт байхгүй гэсэн. Ер нь банкуудад төсөв орж ирээд хоёр гурав хоноод дууссан. Зээл олгохоосоо өмнө хүмүүсээс санал авч, шалгаруулдаггүй юм уу. Манайд бүх юм нь ийм муухай. Нээлттэй юм шиг мөртлөө цаагуураа хаалттай байдаг. Манайх шиг жижигхэн аж ахуй нэгжүүд өөрсдөө юм хийе, бүтээе гэхэд дэмжлэг олдохгүй байгаа нь үнэхээр харамсалтай. Бид залуу хүмүүс, хөрөнгөтний хүүхдүүд биш. Яг өөрсдийнхөө бор зүрхээр нийгэмдээ хувь нэмэр оруулж, үр хүүхдээ сайн сайхан авч явахын төлөө зүтгэж байхад хөнгөлөлттэй зээл нь олддоггүй. Би үнэхээр гайхаж байна. Бид бага хүүтэй зээл авч дарамтгүй ажилламаар байна. Өөр дээрээ жишээ авахад, яг одоо 1.8 тэрбумын зээлтэй. Хүүнд нь дарагдаж гарч чадахгүй, уранхай оймсоо ч сольж чадахгүй явж байна. Манайд тогтолцоо буруу байдаг. Тэр 250 тэрбум төгрөгөөс 800 сая төгрөг олдохгүй л байна шүү дээ. Хэн нь хаагуураа аваад дуусчхаж байгаа юм бүү мэд” гэв.
Орон нутгийнхныг аниад байна
Ховд аймагт амралтын газар ажиллуулдаг Н.Хэрлэнчимэгийн хувьд ч зээлийн талаар мэдээлэл гарснаас хойш мөн л шаардлагаа бүрдүүлэн хүсэлт өгсөн ч орон нутагт олгох боломжгүй гэх хариу хэд хэдэн банкнаас авчээ. Тус ресорт орон нутагтаа нэлээн шалгуур өндөртэй байдаг стандартыг барьж ажилладаг бөгөөд үйл ажиллагаа нь жигдэрсэн Албаныхан зээлийн талаар анх мэдээлэхдээ орон нутгийн аялал жуулчлалын байгууллагыг онцолж дэмжинэ гэж хэлсэн болов ч ямар нөхцөлөөр хангаагүйд бухимдаж буйгаа тэрбээр илэрхийлж байлаа.
Н.Хэрлэнчимэг: Бид хөнгөлөлттэй зээлийг маш том болом гэж харсан. Яг өөрсдийнхөөрөө энэ хүртэл юм аа хийж байсан ч зээл олдсонгүй. Зээлийн хүртээмж бага, том газрууд нь ахиу зээл авсан юм болов уу гэж бодож байгаа. Яг чиглэлээ бариад анх мэдэгдсэн шигээ зорилтот газруудад өгсөн бол манайх орох боломжтой байлаа. Шударга хуваарилалт гэж алга. Орон нутагт үйл ажиллагаа явуулж буй газруудаа ихэвчлэн аниад байна хэмээв.
Түүний үзэж үзэж буйгаар, орон нутагт стандартын дагуу үйл ажиллагаа явуулж буй аялал жуулчлалын байгууллагуудыг тухайн аймаг нь өөрөө тодорхойлж, дэмжих шаардлагатай аж. Учир нь бизнес эрхлэгчид хувиараа яам, банкуудтай холбогдоод хүсэлт өгсөн ч эргээд тодорхой хариу авч чаддаггүй. Иймээс бодитоор ажлаа хийж буй газруудаа аймгаас онцолж, үе шаттайгаар дэмжих нь чухал гэсэн байр суурийг илэрхийлж байлаа.
28 аж ахуй нэгж 71.9 тэрбум төгрөгийн зээл авна
Аялал жуулчлалын салбарын бизнес эрхлэгчдэд зориулсан хөнгөлөлттэй зээлийг аж ахуй нэгжүүд эхнээсээ аваад эхэлжээ. Одоогоор 28 аж ахуй нэгж ССАЖЯ-тай хяналтын гэрээ хийж, нийт 71.94 тэрбум төгрөгийн зээл авахаар болсон байна.
Эдгээр байгууллагыг авч буй зээлийн хэмжээгээр нь жагсаавал:
Хамгийн өндөр дүнгээр зээл авч буй аж ахуй нэгжүүд:
Монгол технологи инвестмент — 7 тэрбум
Сод хан травел — 7 тэрбум
Эйч Ти Эл гейтвэй — 7 тэрбум
Блью спот номадс — 5 тэрбум
Тэргүүн чансаа — 4 тэрбум
Ханбүргэд хаан хоёр — 3.5 тэрбум
Эйч Ти Эл шанд тур — 3.5 тэрбум
Премиум болор — 2.35 тэрбум
Грийн гэйте трэйвел — 2 тэрбум
Хан тэгри травел — 2 тэрбум
Хасабэ-Интернэшнл — 1 тэрбум
Эрдэнэтмолор-Эрдэнэ — 1 тэрбум
Блак голд антрацит — 1 тэрбум
Нэг тэрбум төгрөгөөс доош дүнгээр зээл авч буй аж ахуй нэгж
Галт халуун рашаан — 675 сая
Баянхайрхан трэйд — 650 сая
Гялалзахын хөндий — 500 сая
Хөвсгөл трэйвэл — 500 сая
-Силк Роуд Интернейшэл — 500 сая төгрөгийн зээл авахаар болж, хяналтыг гэрээ байгуулаад байна. Зээлийг Худалдаа хөгжил, Хаан, Хас, Голомт, Капитрон, Богд, Ариг, М банк, Тээвэр хөгжлийн банк, Төрийн банк зэрэг арилжааны 10 банкаар дамжуулан олгох аж.
Томоохон компаниуд жижиг, дундынхны боломжийг хулгайлж байна
Салбарын олон компаниуд зээл авч чадахгүй, зээлийн олголт ил тод байгаа энэ үед Аялал жуулчлалын мэргэжлийн холбооноос зээлийн хэрэгжилт хүртээмжийг үнэн зөв, ил тод мэдээлэх шаардлагатай гэж үзсэн байна. Тэр дундаа зээл авах шийдвэр гараад буй дээрх 28 байгууллагын 18 нь мэргэжлийн холбоод бүртгэлгүй байгаа нь анхаарал татаж байна. Иймээс тус аж ахуй нэгжүүдийн мэдээллийг тодруулан, баталгаажуулж ирүүлэхийг салбарын яамнаас хүсжээ.
Аялал жуулчлалын мэргэжлийн холбооны гүйцэтгэх захирал М.Нарангэрэл: Салбарынхны олон жил хүлээсэн хөнгөлөлттэй зээл рүү аялал жуулчлалын бус компаниуд орж ирж байгаа нь харамсалтай. Зээл авах шийдвэр гарсан 28 байгууллагаас 10 нь манай холбоод бүртгэлтэй. Харин үлдсэн аж ахуй нэгжүүд бүртгэлгүй бөгөөд дийлэнх нь томоохон групп, компаниуд болон барилга, импорт зэрэг өөр чиглэлийн компани байгаа юм. Олон жил аялал жуулчлалын салбарт ажиллаж, татвараа төлсөн жижиг аж ахуйн нэгжүүдэд энэ зээл үнэхээр хэрэгтэй байсан. Гэтэл том аж ахуйн нэгжүүд гэнэт энэ санхүүжилт рүү орж ирж байгаа нь салбарынхны хувьд ойлгомжгүй санагдаж байна. Тэд энэ асуудалд илүү хүлээцтэй хандах хэрэгтэй болов уу. Энэ бол зургаан жилийн хугацаанд үргэлжлэх хоёр их наяд төгрөг гарах зээл. Ингээд харахаар бодлогын хувьд жаахан алдаатай болжээ. Нөгөөтээгүүр арилжааны банкны эх үүсвэрийг хүндэлж байна. Гэхдээ хүүгийн татааст салбарын татвар төлөгчдийн мөнгө явж байгаа. Олон жил аялал жуулчлалын салбарт ажиллаж, татвараа төлж, үйл ажиллагаагаа хууль ёсны дагуу явуулах гэж хичээж байхад групп компаниуд үүнийх нь урдуур дайрах нь ёс зүйд нийцэхгүй”.
Зорилгоосоо хазайсан хуваарилалтыг хэрхэн шийдэх вэ
Аялал жуулчлалын салбарын бизнес эрхлэгчид жижиг дунд үйлдвэр эсвэл ногоон зээлд хамрагдаж чаддаггүй. Банканд хүсэлт өгөхөд салбарын нөхцөл өөр гэсэн шалтгаанаар тэр бүр зээл гардаггүй аж. Иймээс ч холбогдох газрууд олон жил судалж ярилцсаны үр дүнд аялал жуулчлалын салбарынханд зориулсан хөнгөлөлттэй зээлийг анх удаа олгох шийдвэр гаргасан байна. Гэвч бодит байдалд зорилтот бүлэг бус томоохон групп, өөр салбарын компаниуд хүртэл энэхүү эх үүсвэр рүү орж ирээд байна. Нэг үгээр салбараа дэмжих ёстой байсан хөнгөлөлттэй зээл томоохон компаниудын санхүүжилт болж, зорилгоосоо хазайсан.
Бизнес эрхлэгчид болон салбарын холбоодын зүгээс зээлийн шалгаруулалт, олголтыг ил тод болгох, орон нутгийн аялал жуулчлалын байгууллагуудыг тусгайлан дэмжих шаардлагатай гэж үзэж байна.Мөн зөвхөн арилжааны банкуудаар дамжуулах бус тусгай зориулалтын сан, олон улсын төсөл хөтөлбөрүүдийг илүү татан оролцуулах нь илүү үр дүнтэй гэдгийг ч тодотгож байв.
