Шүүх шинжилгээний байгууллагын нөхцөл байдал ялангуяа хөдөө орон нутагт маш хүндрэлтэй байгаа талаар ХЭҮК-ын гишүүн Б.Энхболд мэдээлэл өглөө.

Тэрээр “Монгол Улсад жил бүр шүүхээр шийдвэрлэгдэж байгаа хэрэг, маргааны 98 хувьд нь шүүх шинжилгээний байгууллагын дүгнэлт гарч, тэр нь тухайн хэргийг шийдвэрлэх гол нотлох баримт нь болж хэрэглэгддэг. Өөрөөр хэлбэл, шүүхийн шийдвэрт өндөр ач холбогдолтой баримт бүрдүүлдэг байгууллага юм. Шүүх шинжилгээний байгууллага жилд дунджаар 35 мянга орчим хэргийн газрын үзлэг хийж, 75 мянга орчим шинжилгээ гүйцэтгэдэг бөгөөд өдөрт 200 гаруй шинжилгээ хийдэг байна.

Хүний эрхийн Үндэсний Комисс Шүүх шинжилгээний ерөнхий газрын нийслэлийн зургаан дүүрэг, 21 аймаг, дөрвөн сум, улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж байгаа нийт 33 нэгжид хяналт, шалгалт хийсэн. Мөн одоогийн нөхцөл байдал ямар байгаа талаар салбарын 1000 гаруй ажилтан, алба хаагчтай ярилцлага хийж, дүгнэлт гаргасан.

Гол дүгнэлтээс харахад орон нутаг, ялангуяа аймгийн төвүүд болон зарим сумдад үйл ажиллагаа явуулж байгаа шүүх шинжилгээний байгууллагуудын орчин нөхцөл, барилга байгууламж, лабораторийн стандарт нь хүний эрх зөрчих эрсдэлтэй нөхцөл байдал үүсгэсэн гэж үзжээ. Тодруулбал, шүүх шинжилгээний байгууллага хараат бус, бие даасан байх ёстой байтал өөрийн гэсэн байргүй, эсвэл ашиглалтын хугацаа нь дууссан, ашиглахыг хориглосон барилгад үйл ажиллагаа явуулж байгаа тохиолдол цөөнгүй байна.

Зарим нь бүр цагдаагийн байгууллагын нэг жигүүр, нэг өрөөнд багтаж ажиллаж байгаа бол, зарим нь орон нутгийн захиргааны байранд үйл ажиллагаа явуулж байгаа нь хараат бус байдал, мөн хохирогчийн эрхийг хангах зарчимд сөргөөр нөлөөлж байгаа юм. 2025 оны байдлаар орон нутагт хүний биед хийсэн шинжилгээний дор хаяж 1024 тохиолдол нь эрүүл ахуйн шаардлага хангаагүй, стандарт бус орчинд хийгдсэн байна. Үүнээс 160 орчим нь бэлгийн хүчирхийллийн хэрэгтэй холбоотой шинжилгээ байсан бөгөөд үүнд 79 нь насанд хүрээгүй хохирогч хамрагдсан байна. Үүнээс гадна Шүүх шинжилгээний байгууллагын алба хаагчдын цалин хөлс хангалтгүй, илүү цагийн хөлсийг бүрэн олгодоггүй, ажиллах орчин нөхцөл нь хүйтэн, шаардлага хангаагүй зэрэг олон зөрчлүүд үүссэн байна. Түүнчлэн хүний биеэс авсан биологийн дээжийг тусгай химийн бодист хадгалах зориулалтын өрөө байхгүй тул ажилтнууд ажлын өрөөнийхөө булан, тохойд хадгалж байна. Энэ нь ажилтнуудын эрүүл, аюулгүй орчинд ажиллах эрхийг зөрчиж байгаа юм. Мөн орон нутаг дахь бүх цогцос хадгалах өрөө зориулалтын бус байгаа нь хяналт шалгалтаар илэрсэн. Зориулалтын хөргүүр байхгүйгээс ахуйн зориулалтын хөлдөөгч, хөргүүрийг үйл ажиллагаандаа ашиглаж байгаа нь тогтоогдсон. Иймээс энэ асуудлыг зөвхөн байгууллагын хүрээнд бус бодлогын түвшинд авч үзэж, шүүх шинжилгээний байгууллагын орчин нөхцөл, бие даасан байдал, стандартын асуудлыг яаралтай шийдвэрлэх шаардлагатай юм" гэлээ.