Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн өргөн мэдүүлсэн УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах тухай хуулийн төслийг УИХ хэлэлцэх эсэхийг энэ долоо хоногт шийднэ. УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хороо уг төслийг хэлэлцэхийг дэмжсэн. Харин нэгдсэн чуулганы хуралдаанаар санал хураалгахаас өмнө УИХ-ын дахь АН-ын бүлэг нэг хоногийн завсарлага авсан. Нөгөөдөр буюу пүрэв гарагийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэх эсэхээр санал хурааж шийднэ. Одоогоор гишүүд уг хуулийн төслийг хэлэлцэх эсэх асуудалд хоёр хуваагдаж, дийлэнх нь Ерөнхийлөгчийн санаачилсан энэ төсөл эргээд парламентын дархлаанд сөргөөр нөлөөлөх, эрх мэдлийн зөрчилдөөнд хүргэнэ гэсэн байр суурийг илэрхийлж буй. Хэн ямар байр суурь илэрхийлснийг тоймолж байна.
УИХ дахь АН-ын бүлгийн дэд дарга Х.Тэмүүжин: Ерөнхийлөгчөөс өргөн барьсан хуулийн төслийн тухайд хоёр өөр байр суурь нэлээд хүчтэй яригдаж байна. Нэг талаас нь харвал парламентыг илүү хариуцлагатай болгох ач холбогдолтой гэж үзэж байгаа бол нөгөө талаас парламентын дархлаа болон ардчиллыг эмзэг байдалд оруулж болзошгүй гэсэн шүүмжлэл гарч байгаа. Тиймээс гишүүдийн ирцийг бүрэн хангаж, хүн бүр саналаа өгөх боломжийг бүрдүүлэхийн тулд энэ асуудлаар АН-ын бүлэг нэг хоногийн завсарлага авсан.
УИХ-ын гишүүн Д.Батлут: Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан энэ хуулийн төслийг дэмжиж байгаа. Монголчууд угаасаа төр минь түвшин, түмэн олон амгалан байг гэж залбирдаг ард түмэн. Тиймээс төрд сайн хүмүүс ажиллаж, төрийн үйл ажиллагаа зөв шударга байх ёстой гэж иргэд хүсдэг. Төрд ажиллаж байгаа хүмүүс буруу харилцаа, хандлага гаргахгүй байх, хулгай зэлгий, авлигын хэрэгт холбогдохгүй байх ёстой. Энэ хуулийн төсөл батлагдсанаар ийм төрлийн зөрчил, асуудлаас урьдчилан сэргийлэх боломж бүрдэнэ гэж харж байна. Нэг талаас гишүүдэд хариуцлага сануулсан, нөгөө талаас гишүүдийг өөрсдийг нь хамгаалсан хууль болно гэж бодож байгаа. Зарим хүн энэ хуулийг парламентын дархлааг сулруулах гэж байна гэж тайлбарлаж байгаа. Миний хувьд тэгж харахгүй байна. Харин ч парламентыг илүү дархлаатай, илүү хариуцлагатай болгох боломжийг бүрдүүлж өгч байна гэж ойлгож байна.
УИХ-ын гишүүн Г.Лувсанжамц: Монгол Улсын төрийг сонгох эрх иргэн танд бий. Сонгохгүй байх эрх ч мөн танд бий. Гэтэл чуулганаар хэлэлцэж буй гишүүний бүрэн эрхийг хугацаанаас нь өмнө дуусгавар болгох тухай санал хураалт энэ эрхийг та биднээс авч, цөөн хэдэн хүнд шилжүүлэх эрсдэлтэй юм. Тиймээс би энэ хуулийн төслийг дэмжихгүй. Ийм агуулгатай хуулийг хэлэлцэх эрх надад ч, УИХ-д ч байхгүй гэж бодож байна.
Хэрэв энэ хууль батлагдвал ард түмнээс сонгогддог ардчилсан засаглал Үндсэн хуулийн цэцийн есөн гишүүн болон сонгуулиар олонх болсон намын дарга буюу ердөө аравхан хүний гарт төвлөрөх нөхцөл бүрдэнэ. Түмнээ төлөөлж, төрөө түшиж байгаа хүн тангарагтаа үнэнч, ёс зүйтэй байх ёстой. Хэрэв тийм байж чадахгүй бол та түүнийг дараагийн сонгуулиар дахин сонгохгүй байх бүрэн эрхтэй. Шийдвэр гаргах эрх зөвхөн ард түмэнд л байх ёстой. Өөр хэнд ч энэ эрх шилжих ёсгүй. Улс төрчид ирнэ, улс төрчид явна. Харин Монголын ардчилал мөнх оршино.
УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ: Монгол Улс өнөөдөр парламентын засаглалтай юм уу. Ерөнхийлөгчийн засаглалтай юм уу. Ерөнхийлөгч нь парламентад ажлаа тайлагнадаг юм уу эсвэл парламентад Ерөнхийлөгч хичээл заадаг юм уу. Гүйцэтгэх засаглалаа үндсэндээ тоглоом болгож, байхгүй болгож байна. Хууль тогтоох засаглалаа нэг крантаар гоожуулдаг байсан чинь дээрээс нь Цэцээр гоожуулаад бас Ёс зүйн дэд хороогоор гоожуулаад тэгээд одоо Улсын дээд шүүхээр гоожуулах юм байна.
Хэрвээ Монгол Улс өнөөдөр парламентын засаглалтай хэвээрээ бол ард түмэн сонгуулиар зөвхөн парламентад төрийн эрх барих эрхийг түр хугацаанд шилжүүлж байгаа. Өөр хэнд ч биш. Парламентын дархлаа гэдэг бол ард түмний саналыг хамгаалж байгаа явдал юм. Парламент тусгаар тогтнолын асуудлыг, тогтолцооны асуудлыг, засаглалын асуудлыг, уул уурхайн лицензүүдийн асуудлыг шийднэ. Хэнээс ч хамаатай биш, хараат бусаар УИХ-ын гишүүд санал өгөх эрхийг баталгаажуулж байгаа юм. Үүнд энэ хуулийн төсөл ноцтой халдаж байна гэж үзэж байна.
УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу: Ерөнхийлөгчийг бол ойлгож байна. Тэр сахилга, хариуцлагын талаар байнга ярьдаг хүн. Харин энэ хуулийн төслийг боловсруулсан хүмүүс ингэж завааруулсан юм уу, Монголд парламентын засаглал тохирохгүй гэж үзээд байгаа юм уу гэдэг асуулт гарч ирж байна. Ерөнхийлөгч өөрөө энэ танхимд орж ирээд парламентын ардчиллын төлөө байсаар явна гэж хэлж байсан. Гэтэл одоо багийнх нь боловсруулсан, хамгаалж байгаа заалтууд нь парламентын институцийг сулруулах, парламентын гишүүн гэдэг ойлголтыг үгүй хийх эрсдэлтэй байна. Үүнийгээ ёс зүй гэх нэрийн дор тайлбарлаж, гишүүн Нарантуяа–Нарагийн үг, үйлдлийг хүртэл бамбай болгож байна.
Хэрэв хэн нэгэн гүтгэлэг, хууль зөрчсөн үйлдэл хийсэн бол Монгол Улс хуультай, шүүхтэй. Тэр замаараа шийдэх ёстой. Харин үүнийг далимдуулж, олон нийтийн уур амьсгалыг хөөргөж, гишүүдийг шийтгэх, парламентын гишүүний бүрэн эрхийг хөндөх байдлаар асуудлыг шийдэх гэж байгаа нь буруу юм. Парламентын гишүүд ёс зүйтэй байх, хуралдаа суух, хариуцлагаа ухамсарлах асуудлыг бид өөрсдөө УИХ-ын даргын дэргэдэх зөвлөл дээр ярилцаад, шаардлагатай бол өөрсдөө хуулийн төсөл санаачилж болно. Гэтэл өнөөдөр парламентыг цөөлж, улс төрийн хонзонгоо авах гэсэн санаархал явж байх шиг байна. Хуульчид өөрсдөө ч сөрөг үр дагаврыг мэдэж байгаа болов уу. Тиймээс тодорхой хариулт өгч чадахгүй байгаа байх. Өнөөдөр хэн нэгнийг шийтгэх гэсэн сэтгэл хөдлөлөөр шийдвэр гаргавал эцэст нь хохирч үлдэх нь Монголын төр, парламентын засаглал өөрөө байх вий гэж болгоомжилж байна.
УИХ-ын гишүүн Б.Пүрэвдорж: Иргэд энэ хуулийг дэмжиж байгаа учраас энэ хуулийг дэмжих ёстой гэж бодсон. Үндсэн хуульд гишүүнийг эгүүлэн татах зохицуулалт байдаг ч хэрэгждэггүй. Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ-ын даргыг ч эгүүлэн татдаг байхыг нэмээд хэлэлцүүлээд явах ёстой. Энэ хуулийг баталснаар парламентын дархлаа сайжирна гэж үзээд байгаа. Энэ хууль эргэж үйлчлэхгүй. Өш хонзонгийн сэдэлтэй хууль оруулж ирвэл парламентаар давж батлагдахгүй.
УИХ-ын гишүүн Д.Энхтүвшин: УИХ-ын гишүүдийг хоёр ангилаад жагсаалтын гишүүдийг ард түмний биш намын элч төлөөлөгч гэсэн байна. Намын жагсаалт хаалттай байгаад намд саналаа өгдөг байсан бол болно. Энэ байдлаараа баталбал Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах шаардлага үүснэ. 20 гаруй сайд, жагсаалтын 48 гээд бараг 70 гишүүн нь ард түмний төлөөлөл биш болох нь. УИХ-ын эрх мэдлийг ард түмнээс холдуулах агуулга харагдаж байна. УИХ-ын гишүүнийг намын элч болгосон заалтыг эсэргүүцэж байна. Хэрвээ үүнийг баталвал би жагсаалтаар сонгогдсон гишүүний хувьд энд байх шаардлагагүй гэж үзэж байна.
