УИХ дахь АН-ын бүлэг өнөөдөр нийслэлийн ЗДТГ-аас хэрэгжүүлж буй “Туулын хурдны зам” төслийн хүрээнд нээлттэй хэлэлцүүлэг өрнүүлж байна. Энэхүү хэлэлцүүлгээр "Туулын хурдны зам" төслийн ТЭЗҮ, зураг төсөл, байгаль орчны үнэлгээ хийгдэж батлагдсан гэж нийслэлийн удирдлагуудаас тайлбарлаж байгаа юм.
Харин гүүрийн ихэнх тулгуур нь Туул голын татамд байрлах учраас газрын доорх ус, голын урсац, үерийн эрсдэл, усны чанарт үзүүлэх нөлөөллийг нарийвчилсан загварчлалаар бүрэн тооцох шаардлагатай гэж Усны нөөцийн зөвлөлөөс үзсэн бөгөөд эдгээр тооцоо бүрэн гараагүй тохиолдолд дүгнэлт гаргах боломжгүй гэсэн байр суурь илэрхийлжээ. Мөн иргэдийн зүгээс Туул голын экосистемд үзүүлэх нөлөө, эдийн засгийн үр ашиг, түгжрэлийг бууруулах тооцоо, санхүүжилтийн ил тод байдал зэрэг асуудлаар шаардлага тавьж, байр сууриа илэрхийлж байна.
Туулын хурдны зам ашиглалтад орсноор Улаанбаатар хотын замын түгжрэлийг 50 хувиар бууруулна
Нийслэлийн Засаг даргын нэгдүгээр орлогч Т.Даваадалай: Энэ төслийн хувьд 16 жил өнгөрсөнтэй холбоотойгоор зураг төслийг шинэчлэх шаардлага үүссэн. Тиймээс 2025 онд ТЭЗҮ-ийг боловсруулж, 2025 оны нэгдүгээр сард Зам тээврийн шинжлэх ухаан, технологийн зөвлөлийн хурлаар хэлэлцүүлэн батлуулсан. Үүний дараа 2025 онд Барилга, хөгжлийн төвөөр зураг төслийг хийлгэж, бүрэн баталгаажуулж дууссан юм. Мөн шинэчлэгдсэн зураг төсөлтэй холбоотойгоор 2025 оны зургадугаар сард байгаль орчны төлөв байдлын үнэлгээ хийсэн. Үүний дараа нарийвчилсан зургийн шатанд 2025 оны арванхоёрдугаар сард байгаль орчны нарийвчилсан нөлөөллийн үнэлгээг хийж, мэргэжлийн зөвлөлөөр батлуулснаар бичиг баримтын хувьд бүрэн шаардлага хангасан юм. Анх энэ төсөл 2020 оны Улаанбаатар хотын ерөнхий төлөвлөгөөний шинэчлэлд тусгагдаж, хотын төв магистрал авто замуудын хөгжлийн төлөвлөлттэй уялдан төлөвлөгдөж байсан. Тухайн үед нийт 60 км урттай байхаар тусгагдсан байдаг. Мөн УИХ-ын 2013 оны хоёрдугаар сарын 8-ны өдрийн 23 дугаар тогтоолоор батлагдсан 2030 он хүртэлх хөгжлийн чиг баримт бичигт энэ төсөл тусгагдсан. Үүнээс өмнө 2008 онд Хот байгуулалт, бодлого судалгааны хүрээлэн урьдчилсан тооцооллыг хийж байсан түүхтэй. Өнөөдрийн байдлаар 2026 оны судалгаагаар Улаанбаатар хотод хоногт 2.4 сая зорчилт хийгдэж, 605 мянган автомашин хөдөлгөөнд оролцож байна гэсэн тоо гарсан. Замын хөдөлгөөний ачааллыг Туулын хурдны зам болон 1, 2 дугаар тойрог замууд дээр нарийвчилсан байдлаар тооцоолж, гурван өөр загварчлалаар судалгаа хийсэн. Ингэснээр эдгээр замууд дээр ирээдүйд үүсэх хөдөлгөөний ачааллыг бүрэн тооцоолсон.
Туулын хурдны зам нь Улаанбаатар хотод хэрэгжүүлэх 16 мега төслийн нэг бөгөөд 1, 2 дугаар тойрог замуудтай нягт уялдаатай, нийт зургаан эгнээтэй, Азийн авто замын "AH-3" ангиллын, зогсолтгүй, гэрлэн дохиогүй, уулзваргүй хурдны зам байхаар төлөвлөгдсөн. Энэхүү цогц зам ашиглалтад орсноор Улаанбаатар хотын замын түгжрэлийг 50 хүртэл хувиар бууруулна гэж тооцоолсон. Мөн Туулын хурдны зам дагуу далангийн төлөвлөлт багтсан бөгөөд энэ нь нийслэлийн иргэдийг үер усны эрсдэлээс хамгаалах давхар ач холбогдолтой юм.
Гүйцэтгэгч компанийн хувьд нээлттэй тендерээр БНХАУ-ын ХаоЮань групп ХХК шалгарсан. Тус компани нь Ангол улсад 1000 гаруй км урт, 56 өртөө бүхий төмөр замын төслийг хэрэгжүүлж байсан туршлагатай. Мөн үерийн уснаас хамгаалах далан барьж байсан туршлагатай юм. Түүнчлэн Анголын Луанда хотын нисэх онгоцны буудлын төмөр замын салбар шугам, Сербийн хурдны зам, Серби–Унгарын төмөр зам, Казахстаны Кама хурдны зам зэрэг томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлж байсан туршлагатай компани юм. Одоогоор ажлын зураг дуусах шатандаа орж, барилга угсралтын ажлыг эхлүүлэхэд бэлэн болоод байна. Одоогийн байдлаар гидрогеологийн өрөмдлөгийн ажил эхлэх гэж байгаа. Мөн Нийслэлийн Засаг дарга өнгөрсөн жил хоёр удаа ажлын хэсэг байгуулж, Туул голын бохирдлын асуудал дээр ажилласан. Энэ хүрээнд “Хатан Туулаа аваръя” гэсэн найман хөтөлбөр бүхий мөрийн хөтөлбөрийг Иргэдийн төлөөлөгчдийн хуралд өргөн барьсан юм.
Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд Б.Батбаатар: Хууль зүйн хувьд аливаа шийдвэр, үйл ажиллагаа нь хуулиас давсан, хууль бус байх ёсгүй. Хэрэв хууль зөрчсөн нөхцөл байдал үүсвэл энэ ажил цаашид хэрэгжих боломжгүй гэсэн үг. Тиймээс бид бүх зүйлийг хууль эрх зүйн хүрээнд, чанд мөрдөж ажиллах зарчмыг баримталж байна. Нөгөө талаас асуудалд заавал шинжлэх ухааны үндэслэлтэй хандах ёстой гэж үзэж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, мэргэжлийн боловсон хүчин, эрдэмтэд, судалгааны байгууллагууд болон холбогдох хүмүүсийн гаргасан дүгнэлт, судалгаанд тулгуурлан шийдвэр гаргах нь зүйтэй. Тиймээс энэ хүрээнд харьяа байгууллагууд болон мэргэжилтнүүдээр хууль эрх зүйн дагуу дүгнэлт гаргуулж, албан ёсны байр сууриа илэрхийлүүлэх чиглэлээр ажиллаж байна.
Туул голын урсац, газрын доорх усанд нөлөөлөх нөлөөллийн нарийвчилсан тооцоо байхгүй байна
Усны газрын дарга З.Батбаяр: Нийт гүүрийн байгууламжийн урт 7.2 км. Энэ байгууламж дээр нийт 2574 тулгуур төлөвлөгдсөнөөс 2556 нь голын татам буюу үерийн ус тархах хэсэгт байрлана гэсэн тооцоо байгаа. Үүнээс хэдхэн тулгуур нь усан дотор орно, бусад нь усанд орохгүй учраас нөлөө багатай гэж үзэж болохгүй. Ингэж ойлговол тооцооллын хувьд алдаа болно. Жишээ нь, хүний үс толгой дээрээ ургадаг. Санчигны үс цагаан, бусад үс хар байна гэж ялгаж ярихгүй, нийт толгойгоор нь ярьдагтай адил татамын бүсэд байгаа бүх тулгуурыг цогцоор нь авч үзэж тооцоолох ёстой. Татамын хэсэгт 30–50 метрийн диаметртэй, 13–25 метрийн гүнтэй, нийт 2256 цооног өрөмдөж, цементэн суурь хийхээр байгаа. Энэ хэмжээний өрөмдлөг хийхэд Туул голын урсац болон газрын доорх усанд хэрхэн нөлөөлөх вэ гэх нөлөөллийн нарийвчилсан тооцоо одоогоор байхгүй байгаа юм.
Нөлөөллийг бодитоор гаргаж ирэхийн тулд загварчлал хийх шаардлагатай. Нэг баганын нөлөөллийг загварчилж тооцоод, дараа нь бусад тулгууруудын байршил, хөрсний нөхцөлөөс шалтгаалсан ялгаатай нөлөөллүүдийг тооцох ёстой. Бүх багана ижил нөхцөлд байна гэж үзэж болохгүй. Аль багана нь хаана, ямар хөрсөн дээр байрлаж байгаагаас хамаараад ялангуяа сэвсгэр хурдастай хэсэгт өөр өөр нөлөө үзүүлнэ. Тиймээс хамгийн чухал баримт бичиг нь ажлын зураг болж байгаа юм. Гэтэл одоогийн байдлаар ажлын зураг бүрэн гараагүй байна. Ийм нөхцөлд бид газрын доорх ус болон Туул голд үзүүлэх нөлөөллийг урьдчилан зайлшгүй тодорхойлсон байх шаардлагатай.
Мөн Туул гол дээгүүр баригдах 7.2 км урт гүүрийн барилга байгууламжаас үүсэх бохирдлын эрсдэл, усны чанарт үзүүлэх нөлөөллийн талаар тодорхой судалгаа, тооцоолол хийж танилцуулахыг Усны нөөцийн зөвлөлөөс шаардсан. Түүнчлэн үерийн эрсдэлийг тооцоолох, газрын доорх усанд үзүүлэх тоо хэмжээний болон чанарын нөлөөллийг нарийвчилсан загварчлалаар гаргах шаардлагатай гэж үзсэн. Эдгээр үндсэн тооцоо, судалгаанууд одоогоор бүрэн хийгдээгүй учраас эцсийн санал, дүгнэлт гаргах боломжгүй гэсэн байр суурийг Усны нөөцийн зөвлөлөөс илэрхийлсэн юм.
“Хатан туулаа хамгаалъя” хөдөлгөөний оролцогч н.Ариунбилэг: Бид гуравдугаар сарын 21-нээс эхлээд өнөөдрийг хүртэл найм хоногийн хугацаанд жагсаад байна. Энэ хугацаанд бид 7000 гаруй иргэний гарын үсэг цуглуулж, 1000 орчим хүний бодит оролцоог хангажээ. Мөн Туул голоо хамгаалах иргэдийн хандалт сошиал орчинд 23 сая давсан нь энэ асуудал олон нийтийн анхаарлын төвд орсныг харуулж байна. Бид иргэдийн эрхийн хүрээнд Ерөнхий сайд болон холбогдох албан тушаалтнуудад арга хэмжээ авах шаардлагыг хүргүүлсэн. Түүнчлэн Байгаль орчны төлөв байдлын үнэлгээний ажлын тайланд хоёр шинжээчийн гарын үсгийг хуурамчаар үйлдсэн гэх асуудлыг судлаачид өөрсдөө илэрхийлсэн. Мөн эдийн засгийн хувьд энэ төсөл нь цаг хугацааны хувьд тохиромжгүй, үр ашиг багатай, санхүүжилтийн бүтэц нь ил тод биш гэх шүүмжлэл гарч байгаа. Түүнчлэн Туул голын экосистемд ноцтой хохирол учруулж болзошгүй гэж судлаачид үзэж байна. Нөгөө талаас, энэ төслөөр замын түгжрэлийг бууруулна гэж тайлбарлаж байгаа ч хийсэн тооцооллууд нь хоорондоо зөрүүтэй, түгжрэлийг бууруулах бодит нөлөө нь харьцангуй бага гэсэн дүгнэлтүүд гарсан байгаа юм.
УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэболд: Одоогоос 10 жилийн өмнө Туулын бургасыг их хэмжээгээр хядсан асуудал гарч, тухайн үед олон төрийн бус байгууллага, иргэд эсэргүүцэж байсан. Шалгалтаар барилгын ажил хууль бус байсан нь тогтоогдоод зогсож байсан тохиолдол бий. Туул гол өдөрт ойролцоогоор 300 гаруй сая литр усыг нийслэлчүүдэд нийлүүлж байна. Ийм чухал голоо бид хайр гамгүй ашиглаж болох уу гэдэг асуудал байна. Өнөөдөр холбогдох яамд дэмжсэн гэж байгаа ч Усны газраас албан ёсны зөвшөөрөл өгсөн зүйл байхгүй гэж байна. Тэгэхээр бүх зөвшөөрөл нь үнэхээр бүрэн гарсан уу. Мөн Туулын бургасыг тайрах асуудал яригдаж байна. Нэгэнт устгасан бургасыг эргээд бүрэн нөхөн сэргээх боломжтой юу гэдэг дээр мэргэжлийн байгууллагууд ямар дүгнэлт гаргасан бэ?
Байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээний дүнгээр барилга угсралтын үед дунд зэргийн нөлөөтэй, харин ашиглалтад орсны дараа байгаль орчинд үзүүлэх нөлөө нь маш бага юм.
Нийслэлийн Засаг даргын нэгдүгээр орлогч Т.Даваадалай: Байгаль орчны яамны дэргэдэх эрдэмтдийн зөвлөлөөр энэ асуудал бүрэн орж танилцуулагдсан. Судалгаагаар агаарын чанарт үзүүлэх нөлөө, газрын гадарга болон хөрсөнд үзүүлэх нөлөө, усны орчинд үзүүлэх нөлөө, ургамлын нөмрөг, амьтны аймагт үзүүлэх нөлөө, мөн нийгэмд үзүүлэх нөлөөлөл гээд барилга угсралтын үед болон ашиглалтад орсны дараа ямар нөлөө үзүүлэх вэ гэдгийг бүх талаас нь тооцоолж гаргасан. Үнэлгээний дүнгээр барилга угсралтын үед дунд зэргийн нөлөөтэй, харин ашиглалтад орсны дараа байгаль орчинд үзүүлэх нөлөө нь маш бага гэж гарсан. Мөн байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээний тайлан нь олон нийтэд нээлттэй, Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны албан ёсны хуудсанд байршуулсан байгаа юм.
