Усны хомсдолоос сэргийлэх зорилгоор хэрэгжсэн “Улаанбаатар хотын нийт ус хангамжийг нэмэгдүүлэх хөтөлбөр” таван жилийн хугацаанд амжилттай хэрэгжиж, төлөвлөсөн ажлууд дуусах шатандаа оржээ. Хөтөлбөрийн хүрээнд нийслэлийн зургаан дүүргийн гэр хорооллын 180 ус түгээх байрыг бүрэн автоматжуулж, Ус гүн цэвэршүүлэх болон Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэрүүдийг ашиглалтад ороход бэлэн болгосон нь усны салбарт сүүлийн 30 жилд хийсэн хамгийн том хөрөнгө оруулалт юм. Эдгээр төслүүд нь ус хангамжийн тулгамдсан асуудлыг цогцоор шийдэх мега төсөл бөгөөд Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэр Монгол Улсад анх удаа байгуулагдаж, шинэ Төв цэвэрлэх байгууламжаас гарч буй хаягдал усыг дахин боловсруулан жилд 18 сая шоо метр цэвэр усыг дулааны цахилгаан станцуудад нийлүүлэх юм. Энэ нь зөвхөн усны нөөцийг нэмэгдүүлэх төдийгүй, гүний усыг хадгалж, байгаль орчны тэнцвэрийг хамгаалах чухал ач холбогдолтой юм.
Монголын МСС-ийн Байгаль орчин, нийгмийн үнэлгээний захирал Ц.Дашзэвэг: Монгол Улс одоогоор бүх усны хэрэглээний 90-ээс дээш хувийг гүний уснаас хангаж байна. Гэхдээ бидний барьж, төлөвлөж байгаа усны бодлого нь зөвхөн гүний усыг ашиглах биш, гадаргын ус, усны нөөцийг хуримтлуулах замаар гүний усыг хамгаалах, хадгалах чиглэл рүү явж байгаа. Тэгэхээр төслийн хүрээнд жилд 18 сая шоо метр усыг гүнд нь үлдээж байгаагийн ач холбогдол маш их. Тун удахгүй ашиглалтад орох Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэр нь улсын бодлогыг бодитоор дэмжиж, гүний усны нөөцийг хадгалах, хамгаалахад эерэг нөлөө үзүүлж байгаа юм. Бид гүний усыг хурдан бөгөөд их хэмжээгээр авч ашиглаж байна. Хотжилт, эдийн засгийн хөгжил нэмэгдсэнээр үйлдвэр, иргэд илүү их ус хэрэглэж байгаа нь усны экосистемд дарамт үүсгэж, хэрэв экосистем алдагдвал том эрсдэл үүснэ. Харин энэхүү үйлдвэр ашиглалтад орсноор хаягдал усыг дахин ашиглаж, гүний усыг урьдчилан хамгаалах боломж бүрдэж байгаа нь усны аюулгүй байдлыг хангах чухал алхам юм.
• • •
Ирээдүйд усны хомсдол үүсэх эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх гол алхмын нэг нь Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэр юм. Энэхүү үйлдвэр ашиглалтад орсноор гурав, дөрөвдүгээр дулааны цахилгаан станцын жилд хэрэглэж буй 20-22 сая шоо метр гүний усны ихэнхийг дахин боловсруулсан цэвэр усаар орлуулах боломжтой болж байна. Энэ нь жилд 18 сая шоо метр усыг гүнд нь үлдээнэ гэсэн үг. Шинэ Төв цэвэрлэх байгууламжаас өдөрт 50 мянган шоо метр хаягдал усыг энэхүү үйлдвэр нь авч цэвэршүүлэн гурав, дөрөвдүгээр ДЦС-уудад нийлүүлэх юм.
18 сая шоо метр ус нь хэр хэмжээний ус гэсэн үг вэ?
Ниагара хүрхрээнээс нэг минутанд 110 мянган шоо метр ус унадаг. Тэгвэл 18 сая шоо метр ус нь Ниагара хүрхрээнээс 7 өдрийн турш унаж буй усны хэмжээтэй тэнцэнэ.
0.5 литрийн савлагаатай усанд шилжүүлбэл 37 тэрбум савлагаатай усны хэмжээтэй тэнцэнэ.
Улаанбаатар хотын нийт оршин суугчдын бүтэн жилийн усны хэрэглээний 53 хувьтай тэнцэх хэмжээний ус юм.
Гүний усыг үлдээснээр байгаль орчинд үзүүлэх эерэг нөлөө маш их. Усны экосистемийн үйлчилгээ гэдэг нь хүн төрөлхтөнд шууд болон шууд бус байдлаар өгч буй ашиг тус юм. Үүнд:
-Хангамжийн үйлчилгээ буюу цэвэр ус, хоол хүнс, амьдрах орчин.
-Зохицуулах үйлчилгээ буюу үер, усны аюулаас хамгаалах, байгаль өөрөө системийг тогтвортой хадгалах.
-Дэмжих үйлчилгээ буюу хөрсний үржил шим, ой мод, хүчилтөрөгч бий болгох.
-Соёлын үйлчилгээ буюу аялал жуулчлал, амралт, байгалиас авах эерэг мэдрэмж зэрэг нь юм.
Хаягдал ус дахин боловсруулж, гүний усыг орлуулах нь Туул голын урсацыг нэмэгдүүлэх, сав газрын экосистемд амьдарч буй зэрлэг амьтан, загас, жараахай зэрэг амьтдын амьдрах орчныг хамгаалах чухал ач холбогдолтой. Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэр нь 18 сая шоо метр усны гүний нөөцийг хамгаалж, Туул голын сав газрын экосистемийг сэргээн, нийслэлийн иргэдийн усны аюулгүй байдлыг хангах байгаль, экологид эерэг нөлөөтэй томоохон төсөл болж байгаа юм.
