Монгол Улсад гадаадын банкийг оруулж ирэх асуудал идэвхтэй яригдаж байгаа энэ үед банк санхүүгийн салбарынхан “Гадаадын банкийг оруулж ирэх нь зөв үү?” сэдэвт хэлэлцүүлэг өрнүүллээ.

Хэлэлцүүлгийн үеэр зарим оролцогч Монголд гадаадын банк оруулж ирвэл энэ салбарт өрсөлдөөн бий болж зээлийн хүү буурна, төслийн санхүүжилт нэмэгдэнэ зэрэг эерэг үр нөлөөтэй гэж үзэж байсан бол зарим нь зөвхөн ашигтай аж ахуй нэгжүүдэд сорчилж зээл олгох өөрөө эргээд дотоодын банкнуудын чадавхад сөрөг нөлөөтэй гэв. Мөн зөвхөн гадаадын банканд давуу байдал үүсгэхээс илүүтэй салбар гэлтгүй санхүүгийн зээлд анхаарч, ижил тэгш боломж олгох ёстойг ч сануулж байв.

ХасБанкны Гүйцэтгэх захирал Г.Цэвэгжав: Миний хувьд гадаадын банк орж ирснээр нөү хау үүснэ гэж бодохгүй байна. Тэр нь тухайн банкандаа л үлдэнэ үү гэхээс банкны салбарт үлдэхгүй. Банкууд өөрсдөө гадагшаа гарч суралцаж алдаж онож байж нөү хау бий болно. Дотоодын банкууд хүртээмж талдаа ч сайн ажиллахыг зорьж, зах зээлээ унагаалгүй эрчимтэй өрсөлдөөд явж байна.  Гадаадын банкны асуудлыг зөвхөн зээлийн хүүтэй уях юм бол зорилго нь өөр тийшээ хазайж, шийдлээ олж чадахгүйд хүрнэ. Унгар улсын жишээ бол сайн болон муугийн төгс жишээ. Тэд эхлээд хүүг бууруулна гэж гадаадын банк оруулж ирсэн. Тухайн үед зах зээлийнх нь 70-90 хувийг гадаадын банк эзэлж, ДНБ-ий 10 хувьтай тэмцэх хэмжээний байсан. Ингээд дотоод нөхцөл байдал хүндэрсний дараагаас гадаадын банкаа больё гээд дотоодын банкаа дэмжиж эхэлсэн кейс юм. Либерал реформын талаар ярьж байгаа энэ үед хоёр замаар явах хэрэгтэй. Хэрэв гадаад банкийг Монголын зах зээлд оруулж ирж байгаа бол дотоодынхоо банкуудыг ч дэмжье. Зөвхөн дотоодын зах зээлээс ашиг олдог биш гадаадаас ч ашиг олох боломжийг олгоё. Мөн банкнуудын орлого олох боломжийг хязгаарлалгүй, юм болгон дээр зөвшөөрөл гэдгээ болих хэрэгтэй. Ингэж орлогын үүдийг нээснээр өрсөлдөөн улам сайжирч, хөгжих зайлшгүй шаардлагатай хөрөнгийн зах зээлийг ч өсгөх боломжтой. Дотоодын банкнуудыг дэлхийд биш юм аа гэхэд бүс нутагт нь өрсөлдөх чадварыг дэмжээд өгөөч ээ л гэмээр байна.

Сангийн дэд сайд Б.Хулан: Зээлийн хүүгийн тогтвортой жигнэсэн дундаж нь 17 орчим байгаа нь бизнес эрхлэгч болон иргэдэд хүндрэлтэй тусдаг. Хүүгийн 60 хувь нь эх үүсвэрийн зардал, үлдсэн нь банкны үйл ажиллагааны болон хөгжлийн зардал эзэлж байна. Бид зөв, буруу гэхээс илүү эрсдэлийн зардал болон банкны үйл ажиллагааны зардлыг яаж буурах боломжтой вэ гэдгийг илэрхийлэх ёстой. Эх үүсвэрийн зардлыг авч үзэхэд, дотоодод үйл ажиллагаа явуулж буй банкнууд, иргэд, аж ахуй нэгжүүдээс 12-16 сарын хугацаатай эх үүсвэр татдаг. Гэтэл нөгөө талд бизнесийн зээлүүд 3-4 жил, цаашаа 10 ба түүнээс дээш жил үргэлжилдэг. Эдгээр хугацааны зөрүү нь хүүндээ шингээд явдаг. Гадаадын банк урт хугацаатай эх үүсвэртэй орж ирвэл хүү тодорхой хэмжээгээр буурах боломжтой гэж үзэж байна. Бид гадаадын банкийг тахин шүтэх эсвэл хадны мангаа гэж айхаас илүүтэй бодит боломж, эрсдэл нь юу байх вэ, үүнд тохирсон зохицуулалт хаана байх юм гэдгийг бодох хэрэгтэй. Банк бол бизнесийн байгууллага. Иймээс хүү, ашигт ажиллагаа маш бага зах зээлд илүү хөгжиж байгаа орнууд руу орж, эрсдэл хүлээх ч тэр хэмжээгээрээ ашиг олох сонирхол байдаг. Манай улсад уг зах зээл одоогоор хангагдсан уу, байхгүй бол ямар бодлогоор дэмжиж болох вэ гэдэгт төвлөрөх нь зүйтэй. Олон улсын жишээнээс харахад, гадаадын банк орж ирснээр өрсөлдөөн болон бүтээмж нэмэгддэг. Томоохон банкууд олон жил тогтвортой үйл ажиллагаа явуулсан болохоор зардлаа хэрхэн бага байлгах вэ гэдэг дээр нэлээд туршлагатай болчихсон байдаг. Үүнийг харахаар банкны үйл ажиллагааны зардал тодорхой хэмжээгээр буух боломжтой. Гэхдээ энэ бол зөвхөн Банкны тухай хуулиар шийдэгдэх асуудал биш. Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлт, бууралтын мөчлөг нь их богино. Тэр утгаараа эдийн засгийн идэвхжил өндөр байхад банкууд зээлийн багцаа тэлж, эсрэгээрээ агшихад зээл муудаж эхэлдэг. Үүнтэй холбоотой эрсдэлийн зардлууд маш их гардаг. Иймээс “Иргэний хууль”, “Дампуурлын тухай хууль” гэхчлэн, ер нь зээл эрсдэлд ороход эдгээр зүйлийг яаж шийдэх вэ гэдэг дээрээ цогц реформ хийж байж зардал буурах боломжтой.

Монголын банкны холбооны Гүйцэтгэх захирал Л.Амар: Гадаадын банк орж ирэх нь дотоодын банкны үйлчилгээ үзүүлж чадахгүй байгаа хэсэг дээр хамгийн их эерэг үр нөлөөг авч ирэх болов уу. Манай улсын экспортын 90 хувийг бүрдүүлдэг уул уурхайн салбар бол хамгийн боломжит зах зээл. Банкны салбар уул уурхайн томоохон төслүүдийг санхүүжүүлэх боломж бололцоо нь хангалтгүй. Гурван банк нийлж нэг уул уурхайн төслийг санхүүжүүлсэн боловч төсөл нь бүтэлгүйтсэн жишээ ч бий. Үүнээс шалтгаалж уул уурхайн салбарт зээл олгохоос айдаг болсон. Гадаадын банк гадаад эх үүсвэртэй орж ирсэн тохиолдолд эерэг тал үүснэ. Тэр хөрөнгөө тухайн валютаар зээлэх юм бол хүүгийн түвшин бага байх боломжтой. Дэд бүтцийн томоохон төслүүд, ялангуяа хувийн хэвшлийнхний хийж буй төслийн санхүүжилтийг Монголын банкууд олигтой өгч чаддаггүй. Тэгэхээр үүн дээр гаднаас нөү хау, хөрөнгө оруулалт, эрсдэл даах туршлага орж ирэх байх.

Харин эрсдэл гэвэл нийт зургаан төрлийн эрсдэл байна. Хамгийн том эрсдэл бол хяналт шалгалтын эрсдэл. Олон улсын жишээнээс харахад, гадаадын банкууд эдийн засгийн хямралын үеэр буцаад гарах, хөрөнгөө татах тохиолдол гардаг. Шинэ Зеландын жишээн дээр гэхэд оруулж ирсэн гадаадын банк нь дотоодод маш их хэмжээний зээл олгож, банкны салбар нь ДНБ-ээс 10 дахин томорсон. Эдийн засгийн хямрал үеэр тухайн банк мөнгөө авч гарахад тус улс гүн хямралд орсон. Иймэрхүү эрсдэлээс сэргийлэхийн тулд дотоодын аж ахуй нэгж байх гэдэг шаардлагыг тавиач ээ гэж олон улсаас зөвлөдөг юм билээ. Банкны салбарыг хянахад хэцүү. Иймээс тухайн улсын хяналт шалгагч нартай сайн хамтарч ажиллах хэрэгтэй. Дотооддоо өрсөлдөөн нэмэгдүүлэх гэж байгаа гээд нэг том гадаад банктай болж болохгүй. Эхний ээлжинд дотоодын банкаа хамгаалдаг схемийг бүрдүүлж, аажмаар оруулсан нь дээр. Хятад, Энэтхэг, Индонез улсын жишээнээс харахад, тодорхой хязгаарлалтайгаар зах зээлд оруулсан байдаг. Манайх ч гэсэн хэрэгцээ шаардлага өндөр байгаа тэр зах зээл рүү аажмаар оруулсан нь зөв болов уу.

 “Өлзий энд Ко капитал ҮЦК”-ийн  Гүйцэтгэх захирал Б.Өлзийбаяр: Одоо байгаа хууль зүйн орчинд манайд гадаадын банк үйл ажиллагаа явуулах эрх нь нээлттэй. Өнгөрсөн жилүүдэд ч нэлээд олон банкууд төлөөлөгчийн газраа нээж, салбараа нээхэд ч бэлдэж байсан. Энэ компаниудын гол зорилго нь том төслүүдийн хэрэгжиж эхлэхийг хүлээж байсан. Гэтэл манай улс гаргасан дүрэм журам, шийдвэрээ байнга өөрчилж байсан учраас дийлэнх нь төлөөлөгчийн газрыг хаагаад явсан. Одоогийн нөхцөлд ямар банкийг ямар чиглэлээр оруулж ирэх, хувь нийлүүлсэн хөрөнгийг хэд гэж тогтоох вэ гэсэн бодлогоо тодорхой гаргаж ирэх ёстой. Бид гадаадын банк орж ирээд л амьдрал амьдрал сайхан болчих юм шиг хүлээлтэй байна. Гэхдээ бодит байдалд ийм зүйл болохгүй. Тэд орж ирснийхээ маргааш нь шууд жижиг,дунд бизнес эрхлэгчдэд зээл олгоод улсыг маань хөгжүүлнэ гэвэл том эндүүрэл. Иймээс эхний ээлжинд дотроо ярьж, цаашид ямар бодлого хэрэгжүүлэх вэ гэдгээ ярилцах хэрэгтэй.

Төгрөгийнхөө ханшийг алдаад байвал наашаа гэж далласан ч гадаадын банкууд орж ирэхгүй. Тухайн банк 100 сая доллароор хөрөнгө оруулж төгрөгөөр үйл ажиллагаа явуулдаг. Гэтэл 10 жилийн дараа оруулсан мөнгө нь  50 сая болчихвол хэн орж ирэх юм. Бүгдийнх нь сайн мэдэх 1998 оны Тайландын инфляцын хямралыг авч үзэхэд том, том хөрөнгө оруулагчид мөнгөө гаргах гэтэл валютын ханшны эсдэл гараад бүгд дампуурсан. Тэгэхээр эрсдэлээ яаж хаах юм. Олон улсын туршлагуудыг харвал, дандаа хөрөнгийн зах зээлтэй уялдсан байдаг. Өнөөдөр санхүүгийн зах зээл хоёр баганатай гэж ярьдаг ч хөрөнгийн зах зээл хоцрогдоод байна. Манай улс нэгэнт том, том төслүүдийг хэрэгжүүлж, гадаадын банк зээлдэгчээр орж ирэх гэж байгаа бол хөрөнгийн зах зээлтэй нь уялдуулж оруулж ирэх хэрэгтэй. Төслүүд дараа нь IPO гаргах юм бол томоохон харилцагчид ч орж ирнэ. Тэгэхээр үүнийг зөвхөн арилжааны банк гэж битгий хараасай. Хөрөнгийн зах зээлийг оролцуулж, хоёр том баганыг хоёуланг нь томруулахад бодлогоо чиглүүлээсэй гэж бодож байна.