Монгол Улсаас ЮНЕСКО-ийн “Дэлхийн дурсамж” хөтөлбөрт бүртгэлтэй, баримтат 11 өв бий. Үүний нэг нь Бурхан багшийн зарлиг сургаалуудыг эмхэтгэн төвд хэлнээ орчуулсан Ганжуур зарлигийн хураангуй хэмээх хөлгөн судар юм.

Энэхүү судрын иж бүрнээр нь болгомол хар цаасан дээр алт, мөнгө, шүр, сувд, оюу, номин, тана зэрэг есөн эрдэнээр бичсэнээрээ онцлог. Есөн эрдэнийн Ганжуур судар нь 1800-аад оны үед бүтээгдсэн хэмээн үздэг бөгөөд Их хүрээний Дашчоймпэл дацанд залж байсныг 1938 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн номын санд шилжүүлжээ. Энэ нь тухайн үеийн олон арван алдартай бичгийн мэргэд, урчууд өөрсдийн гараар бурхан шүтээн, тахилын уран тансаг хээ угалз сэлтийг нь бүтээсэн цорын ганц хосгүй бүтээл гэж тооцогддог. Дэлхийд есөн эрдэнээр бичигдсэн ном, судар байдаг ч бүх ботийг нь иж бүрнээр буюу хуудас бүрийг нь есөн эрдэнээр урласан өв ховор байдаг аж. Иймээс ч Монгол Улсын Засгийн газрын 2002 оны 118 дугаар тогтоолоор Монгол Улсын түүх, соёлын үнэт дурсгалт зүйлийн жагсаалтад, 2013 онд ЮНЕСКО-ийн “Дэлхийн Дурсамж” хөтөлбөрийн олон улсын баримтат өвийн жагсаалтад тус тус бүртгэгджээ.

Одоогоор Монгол Улсын Үндэсний номын санд тус судрын 110  боть хадгалагдаж байна. Тэгвэл энэхүү судрын онцлог хийгээд эрт үеийн мэргэдүүд хэрхэн есөн эрдэнээр хэрхэн ном судар бичдэг байсныг Монгол Улсын Үндэсний номын сангийн сан хөмрөгч Б.Отгонтуяагаар тодрууллаа.

Тэрээр, Монголчууд эрт цагт ном судраа эрхэмлэн дээдэлж алт, мөнгө, есөн эрдэнээр бүтээдэг байсан. Юуны түрүүнд яаж бүтээдэг байсан талаар ярих нь зүйтэй болов уу? Энгийн цаас нимгэн учраас эрдэнээр ном бичихэд даахгүй. Иймээс эхний ээлжид цаасыг хооронд нь хэд хэд давхарлаж наагаад хатуу зузаан болгож бэлтгэдэг байж. Цагаан цаасан дээр мөнгө, тана, сувд, ган зэрэг цагаан өнгөт материалаар бичихээр ялгарч харагдахгүй шүү дээ. Тийм болохоор тогооны хөө, хонины тархи, малын илжирсэн нугас зэргийг холиод цаасыг хар өнгийн будганд оруулдаг байсан. Ингээд  цаасан дээрээ есөн эрдэнээ билүүдэн нунтаглаж, тусгай усаар найруулан бэх болгон бийрээр гар бичмэлээр бичиж байжээ. Ер нь манайх есөн эрдэнэ, долоон эрдэнэ, дөрвөн эрдэнэ, алт болон мөнгөөр ном бичиж бүтээдэг байсан.  Энэхүү “Есөн эрдэнийн Ганжуур” судрыг алт, мөнгө, шүр, сувд, оюу, номин, тана зэрэг есөн эрдэнээр бичсэн. Эхний хуудасны үсэг болгоныг нь өөр өөр эрдэнээр бичсэн бол бусад хуудсуудын мөр болгоныг нь өөрөөр бичсэн онцлогтой. Манай номын санд яг есөн эрдэнээр бүтээсэн 110 боть байдаг. Харин долоон эрдэнэ болон дөрвөн эрдэнээс бичсэн ганжуур судартайгаа нийлээд 140 гаруй боть хадгалагдаж байна” гэв.

Ташрамд дурдахад, Монгол Улсын Үндэсний номын сангийн сан хөмрөгт одоогоор  “Есөн эрдэнийн Ганжуур”, “Сахиусан дара эх”, “Данжуурын гэрэлт хөшөө”,”Монгол шунхан Ганжуур”, “Лу.Алтантовч”, “Дээрээс тогтоосон дүрсийн тус бүрийг бүртгэсэн бичиг” баримтат өв гэхчлэн ЮНЕСКО-ийн “Дэлхийн дурсамж” хөтөлбөрт бүртгэлтэй таван өв хадгалагдаж байна.