Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр Смарт эко транс компанитай холбоотой асуудлыг танилцуулж, тус компани Засгийн газрын тогтоолыг зөрчсөн гэдгийг мэдэгдэв. Анх тус компанид жолоочгүй тээврийн хэрэгслээр нүүрс тээвэрлэх үйл ажиллагаа явуулах зөвшөөрөл олгосон байна. Гэвч одоогийн байдлаар жолоочтой, жолоочгүй тээврийн хэрэгсэл хамаарахгүйгээр нүүрс тээвэрлэж байгаа нь тогтоогдсон бөгөөд энэ компани давуу эрх эдлэхэд хэд хэдэн эрх бүхий хүмүүс оролцсон талаар мэдээллээ.
Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр: Засгийн газрын тогтоолын дагуу Смарт эко транс компани хууль зөрчсөн нь тогтоогдсон. Анх тус компанид жолоочгүй тээврийн хэрэгслээр нүүрс тээвэрлэх туршилтын, тодорхой зориулалттай зөвшөөрөл олгосон. Гэтэл өнөөдөр жолоочтой, жолоочгүй эсэхээс үл хамааран нүүрс тээвэрлэж байна. 2023 оноос хойш нийт 15.6 сая тонн нүүрс тээвэрлэсэн байна. Мөн 19.2 км авто замыг дур мэдэн ашиглаж, төрийн өмчийн замаар их хэмжээний ашиг олсон. Уг газар нь жолоочгүй нүүрс тээвэрлэх терминал гэсэн агуулгаар яригдаж байсан ч газар ашиглах эрх олгогдоогүй байхад үйл ажиллагаа явуулж байгаа нөхцөл байдал тогтоогдсон. Бусад асуудлыг өнөөдрийн Засгийн газрын тогтоолын дагуу хууль хяналтын байгууллагууд нарийвчлан шалгаж, хариуцлага тооцох юм.
2025 оны арванхоёрдугаар сард Ерөнхий сайд Гашуунсухайт хилийн боомт дээр Смарт эко транс компанид олгосон эрхийн асуудлыг шалгах үүргийг Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдад өгсөн. Үүний дагуу 2026 оны нэгдүгээр сард ажлын хэсэг байгуулагдаж, шалгалтын дүнг өнөөдрийн Засгийн газрын хуралдаанд танилцууллаа. Шалгалтаар Смарт эко транс компанид яагаад давуу эрх олгосон бэ гэдгийг тодруулахад, 2022 онд гарсан Засгийн газрын 95 дугаар тогтоолтой холбоотой асуудал гарч ирсэн. Уг тогтоолоор БНХАУ-тай харилцан тохиролцох арга хэмжээ авах ёстой байсан ч энэ ажиллагаа хийгдээгүй байна.
Үүний дараа 2022 оны 349 дүгээр тогтоол гарч, Смарт эко транс компанийн хөрөнгө оруулалтаар барьж байгуулах үйл ажиллагааг эхлүүлэх гэрээ байгуулж, холбогдох арга хэмжээ авахыг даалгасан байдаг. Энэ тогтоолыг тухайн үед Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдаар ажиллаж байсан Х.Нямбаатар Засгийн газрын хуралдаанд оруулж батлуулсан байна. Тухайн үед хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байсан Концессын хуулийн дагуу уг асуудлыг шийдвэрлэх ёстой байсан ч нууцын зэрэглэлтэй бичиг баримт ашиглан Тендерийн хуулийг үндэслэж, шууд гэрээ байгуулсан нь нэг компанид давуу байдал олгосон нөхцөл байдал үүсгэсэн гэж ажлын хэсэг үзсэн.
Компанийн хувьцаа эзэмшлийн бүтэц ч анхаарал татаж байна. Ж.Бямбабаатар 51 хувийг, түүний охин Б.Хулан 24 хувийг эзэмшдэг бөгөөд гүйцэтгэх захирлаар Б.Батнасан ажиллаж байна. Тус компани 95 дугаар тогтоол гарахаас зургаан сарын өмнө шинээр байгуулагдсан. Мөн Смарт эко транс болон Админерал компани нэг өдөр үүсгэн байгуулагдсан байна. Компанийн захирал нь өмнө нь Баянмонгол хорооллыг барьсан компанийн захирлаар ажиллаж байсан гэх мэдээлэл бий.
Тухайн үеийн Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга, мөн Боомтын үндэсний хорооны даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан Д.Амарбаясгаланд энэ асуудал хууль зөрчсөн байж болзошгүй гэсэн дүгнэлт очсон ч буцаалгүйгээр Засгийн газрын хуралдаанд оруулж батлуулсан байна. Засгийн газрын хуралдааны үеэр Жавхлан сайд энэ асуудал концессын хуулиар явах ёстой биш үү гэж асуухад Х.Нямбаатар сайд тийм ээ гэж хариулсан байдаг. Гэвч бодит байдал дээр концессын журмаар бус, тендерийн хуулийн хүрээнд шийдвэрлэж, ганц компанид давуу эрх олгосон нь өнөөдөр маргаан дагуулж байгаа асуудал болж байна.
Энэ асуудал зөвхөн Гашуунсухайт боомтоор хязгаарлагдахгүй. Ханги боомт дээр ч мөн адил яригдана. Бараг монопол байдал үүссэн байна. Өмнөх Засгийн газрын сүүлийн хуралдааны үеэр, огцрохоосоо өмнө яаран сандран хэлэлцүүлсэн, хууль бус шинжтэй шийдвэрүүдийн үр дүнд энэ компани дархан хилээр хүч түрэн нэвтэрч, үйл ажиллагаа явуулах боломж бүрдсэн гэж үзэж байна.
Хяналт шалгалтын явцад тус компани хоёрхон жилийн дотор 95.7 тэрбум төгрөгийн ашиг олсон байна. Төрийн өмчийн газарт өөрсдөө тариф тогтоож ашиг олсон нь тогтоогдсон.
Нүүрсний хулгайн асуудал ямар өргөн хүрээтэй байсны нэг жишээ энэ болж байна. Нийт 14 удаагийн зөрчлийн шаардлага хүргэгдэж байсан ч хууль хяналтын байгууллагууд дорвитой арга хэмжээ аваагүй байна. Харин шинэ Засгийн газар байгуулагдсанаас хойш уг хэргийг дахин шалгаж, хөдөлгөж эхэлсэн. Мөн нэг сэжүүр дурдвал, 10 хилийн боомт дээр газар олгосон асуудал байна. Ерөнхий төлөвлөгөө байхгүй байхад төлөвлөгөө хийлгэж эхэлсэн байна. Судлаад үзэхэд уг ажлыг хийж буй компани нь Соёлын дэд сайд асан Батбаярын үүсгэн байгуулсан компани болох нь тогтоогдсон. Тэр хүн одоо Хүннү хотын захирагчаар ажиллаж байна. Энэ нь дан ганц нэг компанийн асуудал биш, цаанаа сүлжээтэй байж болзошгүй нөхцөл байдлыг харуулж байгаа юм. Эдгээр асуудлыг илчилж, буруутай этгээдүүдэд хариуцлага тооцох ажил хийгдэнэ. Одоогоор уг асуудлыг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн тэргүүн, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид танилцуулахаар бэлтгэж байна. Авлигын индексийн тоо хөөцөлдөхөөс илүү бодит ийм хэргүүдийг илчилж, хэн байхаас үл хамааран ял шийтгэл оногдуулах нь чухал. Бид хариуцлага хүлээдэг соёл руу шилжих ёстой. Энэ хавар улс төрийн хувьд халуухан хавар болно. Өнөөдрийн яригдаж буй хэрэг ч хамгийн халуун нь биш гэдгийг онцолмоор байна.
