Сүүлийн жилүүдэд цахим орчинд үйлдэгдэж буй залилах гэмт хэрэг огцом өсөж, хэнд ч тохиолдож болох өдөр эрсдэл болжээ. Гар утас, нийгмийн сүлжээ, интернэт банк, цахим худалдаа өргөн хэрэглээнд нэвтэрсэн нь иргэдийн амьдралыг хөнгөвчилсөн ч үүний зэрэгцээ залилагчдад шинэ боломж нээсээр буй. Тиймээс үүнийг уншиж буй та цахим залилангийн талаар тодорхой мэдээлэлтэй болсон бол түүнийгээ ойр дотны хүмүүстээ хэлж анхааруулснаар энэ төрлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх боломж бүрдэх юм.
Мөн цахим залилан бүх насны хүмүүсийг хамардаг ч насны бүлэг бүрд өөр өөр хэлбэрээр илрэх нь элбэг байна. Тиймээс учирч болох эрсдэлээс сэргийлэхийн тулд тухайн гэмт хэргийн үйлдэгдэж буй арга, хэн рүү ямар төрлийн залилан түлхүү чиглэж байгаа тухай мэдэж байх нь илүүдэхгүй. Ахмад настан, залуус, өсвөр үе гэх мэт насны ангиллаар хүмүүс ямар төрлийн цахим залиланд түлхүү өртөж байгаатай жишээгээр танилцацгаая.
Ахмад настан: “Албан ёсны” гэх нэрийн дор ирдэг залилан
Ахмад настнууд цахим залиланд өртөхдөө ихэвчлэн айдас, итгэлээ ашиглуулсан байдаг. Банк, төрийн байгууллага, эсвэл нэр хүндтэй компанийн нэр барьсан мессеж, имэйл тэдэнд хамгийн их нөлөөлдөг байна. “Таны данс хаагдах гэж байна”, “Тэтгэврийн нэмэгдэл авах эрх үүслээ”, “Та азтан боллоо” гэх мэт мессежүүд нь ахмад настныг сандаргаж, баярлуулахын зэрэгцээ шуурхай үйлдэл хийхэд хүргэдэг.
Бодит жишээнүүдээс харахад ахмад настнууд хуурамч банкны холбоосоор орж, картын мэдээллээ оруулснаар хэдэн сая төгрөгөө нэг дор алдсан тохиолдол цөөнгүй. Зарим нь тэтгэврийн зээл зуучилна гэсэн заранд итгэж, урьдчилгаа нэрээр мөнгө шилжүүлээд эргэж холбоо барих боломжгүй болсон байдаг.
Эдгээр тохиолдол нь ахмад настнууд цахим орчны эрсдэлийг бүрэн ойлгоогүй, “албан байгууллага ингэж худлаа ярихгүй” гэсэн ойлголтод тулгуурлан шууд итгэдэгтэй холбоотой юм. Иймээс энэ насны бүлэгт хамгийн чухал хамгаалалт бол шалгах зуршил юм. Танихгүй мессеж, холбоос бүрийг утсаар лавлах, ойр дотныхноосоо асуух, банкнаас ирсэн мэт мэдээллийг өөрийн биеэр салбарт очиж баталгаажуулах нь цахим залилангаас хамгаалах энгийн боловч үр дүнтэй арга болно.
Бодит кэйс: Яаралтай хүүтэй мөнгө зээлээч гэх зурвасын дагуу холбогдож, залилууллаа
“Яаралтай хүүтэй мөнгө зээлээч гэх зурвасын дагуу холбогдож, залилууллаа” гэх дуудлага, мэдээллийн дагуу шалгалтын ажиллагаа явуулахад 44 настай, эрэгтэй “О” нь бусдын хакердуулсан хаягаас ирүүлсэн зурвасын дагуу 3 сая төгрөг шилжүүлж, залилуусан байна.
Урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж:
Цахим орчин дахь зар мэдээллийг сайтар судлах,
Мөнгө, санхүүтэй холбоотой зурвас мэдээллийг нягтлах,
Хусдаг сугалаа зэрэг хуурамч дамжуулалтад итгэхгүй байж болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлнэ үү.
Бодит кэйс: Тэтгэврийн насны ахмадуудыг онилсон цахим залилангийн хэрэг нэмэгдэж байна
Сүүлийн үед тэтгэвэрт гарсан иргэдийг онилсон цахим залилангийн гэмт хэрэг бүртгэгдэж байгаа учир Цагдаагийн ерөнхий газрын Урьдчилан сэргийлэх хэлтсээс сэрэмжлүүлэг мэдээлэл гаргалаа. Тодруулбал, цахим орчинд “Хэрэв та тэтгэвэртээ гарсан, Хаан банкны дансаар тэтгэврээ авдаг бол “OK” гэж бичээд 80 сая төгрөг авна” гэх худал мэдээлэл байршуулж, иргэдийг залилан мэхэлж байна.
Уг зарын дагуу “OK” гэж бичсэн иргэдээс овог, нэр, утасны дугаар, банкны хувийн мэдээлэл зэргийг авч, улмаар өөр төхөөрөмжөөс тухайн иргэний банкны аппликейшнд нэвтрэх оролдлого хийж, баталгаажуулах 6 оронтой кодыг худал хэлж аваад, банкны данс руу нь хууль бусаар нэвтэрдэг байна. Ингэснээр тухайн иргэдийн нэр дээр гарах боломжтой зээлийг авч, мөнгийг өөрийн данс руу шилжүүлэн авсан залилангийн гэмт хэрэг бүртгэгджээ.
Урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж:
6 оронтой баталгаажуулах кодыг хэнд ч хэлэхгүй байх
“Мөнгө, зээл олгоно” гэх цахим зар, мессежид итгэхгүй байх
Банк, төрийн байгууллага хэзээ ч утсаар болон чатаар нууц код асуудаггүйг анхаарах
Сэжигтэй тохиолдол илэрвэл Цагдаагийн байгууллага болон банканд яаралтай хандах.
Залуус: Боломж, ашиг амласан занганд ордог бүлэг
18–37 насны залуус цахим орчны хамгийн идэвхтэй хэрэглэгчид. Тэд технологид илүү итгэдэг, хурдан шийдвэр гаргадаг онцлогтой. Үүнийг нь ашиглаж залилагчид “хялбар мөнгө олох арга”, “өндөр цалинтай ажил”, “ашигтай хөрөнгө оруулалт” гэх мэт өгөөш шиддэг.
Сүүлийн жилүүдэд залуус хуурамч ажлын зар, Telegram болон Facebook-ийн хөрөнгө оруулалтын группүүдэд орж олноороо хохирчээ. “Ажилд авна, гэхдээ сургалтын төлбөр төлнө”, “Эхний хөрөнгө оруулалтаа хийвэл богино хугацаанд ашиг олно” гэх саналд итгэж, хэдэн зуун мянгаас хэдэн сая төгрөг шилжүүлээд залилуулсан хэрэг олон.
Мөн финтек, онлайн банк ашигладаг залуус OTP буюу нэг удаагийн кодоо бусдад дамжуулснаас болж дансаа бүрэн хоослуулах тохиолдол ч нэмэгдэж байна. Залуусын хувьд “би ойлгож байгаа, надад ийм юм тохиолдохгүй” гэсэн өөртөө хэт итгэх хандлага нь эрсдэлийг улам нэмэгдүүлдэг.
Иймээс залуус аливаа саналыг ашигтай сонсогдож байгаагаар нь бус, эх сурвалж, компанийн бүртгэл, бодит байдлаар нь шалгах дадалтай болох шаардлагатай. Ямар ч ажил, хөрөнгө оруулалт урьдчилгаа мөнгө шаардах ёсгүй гэдгийг ойлгох нь хамгийн чухал анхааруулга юм.
Бодит кэйс: Цахимаар сугалаанд оролцож 32 сая төгрөг залилуулжээ
Цагдаагийн байгууллагад цахимаар сугалаанд оролцож залилуулсан талаарх зургаан дуудлага, мэдээлэл бүртгэгдсэн. Дээрх дуудлага, мэдээллээр иргэд фейсбүүк сүлжээнд нийтлэгдсэн хусдаг сугалаа, үнэт чулууны сугалааны шууд дамжуулалтыг үзэж, сугалаанд оролцох нэрийдлээр мөнгө шилжүүлсний улмаас нийт 32,427,600 төгрөгийн хохирол амсжээ.
Урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж:
Ийм төрлийн сугалааны шууд дамжуулалтууд нь ихэнх тохиолдолд залилангийн шинжтэй байдаг тул цахим орчинд нийтлэгдсэн аливаа сугалаа, урамшууллын шууд дамжуулалтад оролцохгүй байх,
Мөнгө шилжүүлэхээс татгалзах,
Уг төрлийн шууд дамжуулалт хийж буй цахим хаягийг хаах,
Сэжигтэй цахим хаяг, үйлдлийн талаар цагдаагийн байгууллагад нэн даруй мэдээлж, өөрийн болон бусдын эд хөрөнгийг залилагчдаас хамгаалахыг зөвлөж байна.
Бодит кэйс: Цахим мөрийтэй тоглоом тоглож, 80 сая төгрөг залилуулжээ
“Цахимаар мөрийтэй тоглож их хэмжээний мөнгө залилууллаа” гэх дуудлага, мэдээлэл цагдаагийн байгууллагад бүртгэгдсэн. Дуудлага, мэдээллийн дагуу шалгалтын ажиллагаа явуулахад 37 настай, эрэгтэй “Ч” "Poker …." аппликейшнаар цахим мөрийтэй тоглоом /покер/ тоглож, бусдын дансанд 80 сая төгрөг шилжүүлж залилуулсан байна.
Урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж:
Цахим орчинд явж буй худал зар мэдээлэлд хууртан өөрийн эд хөрөнгө, амьдрал, цаг хугацаа, гэр бүлээ алдаж байгааг ойлгон ухамсарлаж, болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхийг цагдаагийн байгууллагаас анхааруулъя.
Өсвөр үе: Тоглоом, сошиалаар дамжсан залилан
Өсвөр насныхны хувьд цахим залилан ихэвчлэн тоглоом, сошиал сүлжээтэй холбоотой илэрдэг. “Үнэгүй тоглоомын валют өгнө”, “дансыг чинь сайжруулж өгье”, “сугалаанд хожлоо” гэх мэт мессежүүд тэдний сонирхлыг хамгийн их татдаг.
Бодит жишээнээс харахад тоглоомын дансаа алдсан, сошиал сүлжээний нууц үгээ өгснөөс болж нэр дээрээ зээл авхуулсан, эцэг эхийнхээ картын мэдээллийг алдаж хохирол учруулсан тохиолдол ч бүртгэгдсэн байна.
Энэ насны бүлгийн хувьд хамгийн үр дүнтэй хамгаалалт бол эцэг эх, багш нарын оролцоо юм. Хүүхдэд нууц үг, код гэдэг хувийн хамгийн чухал мэдээлэл гэдгийг байнга сануулах, цахим орчинд ганцаараа шийдвэр гаргахгүй байх дадлыг суулгах нь чухал.
Бодит кэйс: “Та мөнгө хожлоо” гэх худал мэдээллийн дагуу холбогдож, 3 сая 300 мянган төгрөг залилуулжээ
Сүүлийн үед олон нийтийн цахим сүлжээ тэр дундаа фэйсбүүк чатаар дамжуулан нэр бүхий банкны логотой хаягаар “Та мөнгө хожлоо банкны нууц үгээ оруулж мөнгөө аваарай” гэх хуурамч мэдээлэл тархаж иргэд мөнгөө алдах тохиолдол нэмэгдэж байна. Тодруулбал, 2026 оны 01 дүгээр сарын 03-ны өдөр нэр бүхий иргэн дээрх мэдээллийн дагуу нууц үгээ хийж 3,300,000 алдаж хохирсон байна.
Урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж:
Цахим залилан бол нэг хүний болгоомжгүй үйлдлээс үүдэлтэй жижиг асуудал биш, харин бүх нийтийг хамарсан нийгмийн аюул болоод байна. Иймээс цахим залилангаас хамгаалах хамгийн хүчтэй зэвсэг бол технологи бус, мэдлэг, сэрэмж, харилцан ярилцах соёл юм. Насны бүлэг бүр өөрт тохирсон эрсдэлээ ойлгож, нэгнийхээ туршлагаас суралцаж чадвал цахим орчин бидний дайсан бус, аюулгүй хэрэглээний талбар хэвээр үлдэж чадна. Гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэхэд иргэн таны оролцоо хамгийн чухал.
"Баримт нэн тэргүүнд” сүлжээний олон нийтийн төлөөх бүтээл
