Нэгэн цагт хэдэн арван жилийн өмнөх гэмт хэрэг мэт санагдаж байсан санхүүч Жеффри Эпштейний хэрэг сүүлийн жилүүдэд дахин дэлхийн анхаарлын төвд орж, улс төрийн маргаан, хууль эрх зүйн зөрчил, олон улсын мөрдөн шалгалтуудыг өдөөж байна. Үүний гол шалтгаан нь АНУ-ын Засгийн газраас асар их хэмжээний нууц баримтуудыг олон нийтэд ил болгосон явдал юм.
Энэхүү дуулиан нь 2025 оны сүүлээр АНУ-ын Конгрессоос баталж, Ерөнхийлөгч гарын үсэг зурсан “Эпштейний баримтын ил тод байдлын тухай хууль”-тай шууд холбоотой. Уг хуулиар Жеффри Эпштейн болон түүний ойрын хамтрагч, насанд хүрээгүй охидын бэлгийн мөлжлөгийг зохион байгуулсан хэргээр 20 жилийн хорих ял эдэлж буй Гислейн Максвеллтэй холбоотой мөрдөн шалгах материалуудыг аль болох нээлттэй болгохыг Хууль зүйн яаманд үүрэг болгосон юм.
Хэдхэн хоногийн өмнө буюу нэгдүгээр сарын 30-нд АНУ-ын Хууль зүйн яам 3.5 сая гаруй хуудас баримт, 180 мянган зураг, 2,000 орчим бичлэг-ийг нийтэд дэлгэж, хуулийн шаардлагыг биелүүлсэн гэж мэдэгдсэн ч олон нийтийн зүгээс “дутуу, хэт их халхалсан” хэмээн шүүмжилж байна.
Жеффри Эпштейн нь АНУ-ын чинээлэг санхүүч, нийгмийн дээд хүрээний хүн байсан бөгөөд 2000-аад оны дунд үеэс эхлэн түүнийг насанд хүрээгүй охид болон залуу эмэгтэйчүүдийг бэлгийн мөлжлөгт системтэйгээр татан оролцуулсан сүлжээг удирдаж байсан нь ил болж эхэлсэн.
Эдгээр гэмт хэрэг нь голчлон:
2008 онд Эпштейн Флоридад насанд хүрээгүй хүүхдийг биеэ үнэлүүлэхэд зуучилсан хэргээр буруугаа хүлээж, ял шийтгүүлж байсан ч, уг ялыг хэт хөнгөн байсан хэмээн шүүмжилдэг. Харин сэтгүүлчдийн мөрдлөг, олон нийтийн шахалтын дүнд холбооны түвшний мөрдөн шалгалт дахин сэргэж, 2019 оны долдугаар сард түүнийг хүүхдийн бэлгийн наймааны хэргээр баривчилсан юм.
Гэвч Эпштейн 2019 оны наймдугаар сард Нью-Йорк хотын хорих ангид хоригдож байхдаа амиа хорлож нас барсан учраас шүүх ажиллагаа тасалдсан байдаг. Гэсэн ч түүний үхлээр бүх асуудал дууссангүй. Иргэний шүүхийн хэрэг, хамсаатнуудын мөрдөн шалгалт үргэлжилсэн юм.
Яагаад энэ хэрэг дахин олны анхааралд орсон бэ?
1. Асар их хэмжээний баримт ил болсон нь
Шинэчлэн нийтлэгдсэн баримтууд нь өмнө нь нууцалж байсан имэйл, санхүүгийн гүйлгээ, холбоо харилцааны сүлжээг ил болгож, улс төрчид, бизнес эрхлэгчид, нөлөө бүхий хүмүүсийн нэрс дахин яригдахад хүргэв.
2. Хохирогчдын нууцлал алдагдсан асуудал
Баримтуудыг нийтлэх явцад хохирогчдын хувийн мэдээлэл санамсаргүйгээр ил болсон нь томоохон шүүмжлэл дагуулж, зарим хохирогч айлган сүрдүүлэлтэд өртсөн байна. Үүний дараа Хууль зүйн яам мянга мянган баримтыг дахин татан авч, шүүхийн оролцоотойгоор хамгаалалтын нэмэлт арга хэмжээ авсан юм.
3. Улс төрийн болон хууль эрх зүйн үр дагавар
Их Британид ил болсон баримтуудын улмаас өндөр албан тушаал хашиж байсан улс төрчтэй холбоотой эрүүгийн мөрдөн шалгалт эхэлж, олон нийтийн шүүмжлэл ширүүсэв. Зарим улс төрч албан тушаалаасаа огцорч, засгийн газрууд тайлбар хийхэд хүрсэн.
4. Олон нийтийн итгэл, уур бухимдал
Эпштейнтэй холбоотой байж болзошгүй нэр бүхий хүмүүсийн талаар шинэ мэдээлэл ил болсноор нийгэмд “хэн хариуцлага хүлээх вэ?” гэсэн асуулт дахин хурцаар тавигдаж байна.
Эпштейний файлуудаас бид юу мэдэж байна вэ?
АНУ-ын Хууль зүйн яамнаас энэ хэрэгтэй холбоотойгоор 3 сая гаруй хуудас баримт нийтэлсэн нь Жеффри Эпштейнтэй холбоотой байж болзошгүй олон арван хүчирхэг хүний талаар илүү тодорхой дүр зургийг гаргаж ирлээ. Эдгээр баримтад улс төрийн удирдагчид, хаад язгууртнууд, дипломатчид, корпорацын дээд түвшний төлөөлөгчид олон тив дамнан холбогдож байсан байж болзошгүйг харуулжээ.
Файлуудад нэр нь дурдагдсан хүмүүсийн дунд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп, Tesla компанийн гүйцэтгэх захирал Илон Маск, Microsoft-ийг үүсгэн байгуулагч Билл Гейтс нар багтжээ.
Эпштейний и-мэйлүүдэд Билл Гейтс Эпштейний арал дээр очсоныхоо дараа бэлгийн замын халдварт өвчин туссан гэх баталгаажаагүй мэдэгдэл орсон ч, Билл Гейтс эдгээр бүх зүйлийг няцаасан байна.
Мөн и-мэйлүүдээс харахад Эпштейн Илон Маскийг хувийн аралдаа урьж байсан бол, Трампын хувьд нийгмийн болон бизнесийн харилцаатай байсан тухай дурдагджээ. Харин Трамп эдгээр баримт нь өөрийг нь ямар нэг хууль бус үйлдэлд холбогдоогүйг нотолж байна хэмээн мэдэгдэж, “радикал зүүнийхний хүлээлттэй зөрчилдсөн” гэж хэлсэн байна.
Худалдааны сайд Ховард Латник 2012 онд гэр бүлийнхээ хамтаар Эпштейний аралд очих уулзалтыг зохион байгуулж байсныг баримтууд харуулсан ч, тэрээр хожим нь Эпштейнтэй харилцаагаа тасалсан гэж мэдэгдэж байжээ. Гэвч баримтаас үзвэл тэд 2018 он хүртэл холбоотой байсан бололтой.
АНУ-ын хууль тогтоогчид, тэр дундаа Бүгд Найрамдах болон Ардчилсан намын зарим гишүүд баримтыг хэсэгчлэн нийтэлсэнд шүүмжлэлтэй хандаж, Хууль зүйн яамнаас хуульд заасны дагуу бүх файлыг бүрэн ил болгохыг шаарджээ.
Гэрэл зураг болон и-мэйлүүдэд Их Британийн хунтайж асан Эндрю (Эндрю Маунтбаттен-Виндзор) Эпштейнтэй холбоотой байсан нь дурдагдсан бөгөөд Бэкингемийн ордонд урьж байсан, хувийн оройн зоогийн тухай ч бичигдсэн байна. Их Британийн Ерөнхий сайд Кейр Стармер хунтайж Эндрюг АНУ-ын Конгрессын өмнө мэдүүлэг өгөх ёстой гэж мэдэгджээ.
АНУ дахь Их Британийн Элчин сайд асан Питер Манделсон Эпштейн өөртэй нь холбоотой данс руу гурван удаа 25,000 ам.долларын шилжүүлэг хийснийг баримтуудаас ил болгосны дараа Хөдөлмөрийн намаас гарчээ.
Францын Ерөнхийлөгч Эммануэль Макроны нэр ч и-мэйлүүдэд дурдагдсан бөгөөд тэрээр засаглалын асуудлаар Эпштейний туслалцаа авахыг эрэлхийлж байсан гэх мэдэгдэл багтсан байна. Баримтуудад Макроны эшлэлүүд болон түүнийг Эдийн засгийн сайд байх үеийн уулзалтуудын талаар дурдсан ч, Францын Ерөнхийлөгчийн ордноос албан ёсны тайлбар хийгээгүй байна.
Израилийн Ерөнхий сайд асан Эхуд Барак Эпштейний Нью-Йорк дахь орон сууцанд олон удаа байрлаж байсан нь баримтаар ил болжээ. Мөн 2016 онд Израилийн хэвлэлд зориулсан Дональд Трамптай ярилцлага зохион байгуулахад Эпштейнээс тусламж хүссэн нь ил болсон байна.
Барак Эпштейнтэй холбоотой байсан гэдгээ хүлээн зөвшөөрсөн ч, хууль бус үйл ажиллагаанд оролцоогүй гэж мэдэгджээ.
Норвегийн угсаа залгамжлах хунтайж гүнж Метте-Марит Эпштейнтэй холбоотой байсан явдалдаа харамсаж байгаагаа илэрхийлж, үүнийг “зүгээр л эвгүй явдал” гэж тодорхойлсон байна. Тэрээр Эпштейний Флорида дахь байшин, Сен-Бартелемид очиж байсан ч, хувийн аралд нь очоогүй гэдгээ мэдэгджээ.
Шведийн гүнж София, Данийн хаан Фредерик нарын нэрс ч мөн баримтад дурдагдсан байна. София Нью-Йорк дахь хувийн арга хэмжээнд уригдаж байсан бол, Фредерикийн нэр 2012 оны и-мэйлүүдэд Эпштейний танилуудтай хамт оройн зоог барьсан тухайд дурдагджээ.
Словакийн Гадаад хэргийн сайд асан, Ерөнхий сайд Роберт Фицогийн зөвлөх Мирослав Лайчакын нэр баримтад орсны дараа тэрээр албан тушаалаасаа огцорчээ. Тэрээр ямар нэг хууль бус үйлдэл хийгээгүй хэмээн мэдэгдэж, улс төрийн дарамтаас зайлсхийх үүднээс огцорсон гэж тайлбарласан байна.
Турк дэх Роберт коллежийн удирдах зөвлөлийн гишүүн Лэндон Томас Жр. 2014 онд Эпштейнд и-мэйл илгээж, сургуулийн санхүүжилтийн талаар зөвлөгөө, дэмжлэг хүссэн нь ил болсон нь боловсрол, ашгийн бус салбарт Эпштейний нөлөө байж болзошгүй гэсэн болгоомжлолыг дахин төрүүлжээ.
И-мэйлүүдээс харахад Эпштейн болон АНЭУ-ын бизнесмен Султан Ахмед бин Сулайем нар Ливийн Каддафийн дэглэм унасны дараа царцаагдсан хөрөнгийг эргүүлэн авахад хуучин MI6 болон Моссадын ажилтнуудыг ашиглах талаар хэлэлцсэн байна.
Мөн Сомалиландтай холбоотой төсөл, тухайлбал кино студи байгуулах, ус экспортлох талаар ярилцсан захидлууд ч ил болжээ.
Нэг и-мэйлд Оросын сөрөг хүчний улстөрч Илья Пономарёв Владимир Путиныг орлох боломжтой хүн байж магадгүй, бослого зохион байгуулагч хэмээн дурдсан байна.
Өөр нэг зурваст Украины Ерөнхийлөгч Владимир Зеленскийг “тусламж эрж байна” гэж бичсэн бөгөөд Эпштейний тэмдэглэлд түүнийг “израильчуудын нөлөөнд байна” хэмээн тодорхойлжээ.
Шинээр ил болсон Эпштейний баримтуудад Монгол Улстай, тэр дундаа Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулга болон түүний зөвлөхөөр ажиллаж байсан Ч.Ганбаттай холбоотой имэйлүүд багтжээ. Баримтаас харахад Ч.Ганбат 2015 оноос эхлэн Жеффри Эпштейнтэй тогтмол харилцаж, криптовалют, Монгол Улсын төрийн цахим валют гаргах санаачилга, мөн 2017 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн явцын талаар мэдээлэл дамжуулж байсан байна. Тэрээр имэйлүүддээ Х.Баттулгыг “манай хүн” хэмээн тодорхойлж, сонгуулийн дүн, дахин санал хураалтын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлжээ. Мөн сонгуулийн дараах үеэр оффшор бүс, “Монголын цахим валют” зэрэг төслүүдийг Эпштейнтэй хэлэлцсэн, түүнчлэн тодорхой нэг эмэгтэйг ус, эрчим хүчний салбарт албан тушаалд томилох асуудлыг хөндсөн нь баримтад туссан байна. Эдгээр имэйлүүд нь Ч.Ганбат Эпштейнтэй зөвхөн цахимаар бус, биечлэн уулзаж байсан байж болзошгүйг харуулж байгаа юм. Үүнээс гадна файлуудад Х.Баттулгатай холбоотой албан тушаалын томилгоо, Тавантолгой болон төмөр замын асуудлаарх 2015 оны үйл явдлыг дурдсан бичгүүд, мөн Ч.Ганбатыг гадаадын санхүүгийн байгууллагуудтай холбосон баримтууд багтжээ.
Мөн сүүлийн үед ил болсон баримтуудаар Израилийн Ерөнхий сайд асан Эхуд Барак Жеффри Эпштейнтэй нягт холбоотой байсныг харуулах и-мэйл харилцаа, хувийн материалууд олон нийтэд дэлгэгдээд байна. Эдгээр баримтад Монгол Улстай холбоотой үйл явдлууд ч багтаж, тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржтой хийсэн уулзалтууд, зөвлөх баг байгуулах оролдлогуудын талаар дурджээ.
Dropsitenews хэвлэлд нийтлэгдсэн анализуудад онцолсноор, Олон улсын Энх тайвны институт (IPI) Монголын ерөнхийлөгчид зөвлөх бүтэц байгуулах санал гаргасан бөгөөд уг санаачилгад Эпштейн, Барак нар шууд болон шууд бусаар нөлөөлсөн байх магадлалтай байна. Зөвлөхүүд нь цалинтай, Монголын стратегийн салбаруудад гадаадын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих зорилготой байхаар төлөвлөгдсөн аж.
2013 оны дөрөвдүгээр сард Эхуд Барак Монголд айлчилж, төрийн өндөр албан тушаалтнуудтай уулзсан нь IPI-ийн ерөнхийлөгч Терье Рюд-Ларсенийн айлчлалтай давхцжээ. Баримтаас харахад, уг айлчлалын өмнө болон дараа Эпштейний Нью-Йорк дахь байранд уулзалтууд болж, Монголд чиглэсэн зөвлөх багийн бүтэц, бодлогын баримт бичгүүд хэлэлцэгдсэн байна. Төсөлд Монголын байгалийн баялаг, аюулгүй байдал, батлан хамгаалах салбар онцгой байр суурь эзэлж байжээ.
Цаашлаад, Эпштейн уг зөвлөх багт өөрийн нөлөө бүхий танилуудыг татан оролцуулахыг зорьж, АНУ-ын нэр хүндтэй эдийн засагчидтай хамтрах санааг ч дэвшүүлсэн нь баримтад туссан байна. 2013–2014 онд солилцсон и-мэйлүүдэд Монголын батлан хамгаалах, тагнуул, цахим аюулгүй байдлын чиглэлд хамтын ажиллагаа хөгжүүлэх, зэвсэг, технологи нийлүүлэх санал хүртэл багтжээ.
2013 оны сүүлчээр IPI-ээс Монголын эрх баригчдад “Ерөнхийлөгчид зөвлөх хорооны гэрээ” нэртэй баримт бичиг илгээсэн бөгөөд уг бүтэц өндөр төлбөртэй байхаар тусгагдсан тухай хожмын мөрдөн сурвалжилгад дурдагдсан байна. Харин 2017 он гэхэд Монгол, Израилийн хооронд төрийн айлчлал, санамж бичгүүд бодитоор хэрэгжсэн ч, тухайн үед Эпштейн, Барак нарын нөлөө аль хэдийн сулраад байв.
Ил болсон захидал, и-мэйлүүдээс харахад, Монголд чиглэсэн энэхүү харилцаа, санаачилгууд тодорхой суурь тавигдсан нь үнэн боловч, Монголын талаас яг юуг, ямар хэмжээнд хүлээн зөвшөөрсөн нь одоогоор тодорхой бус хэвээр байна.
Хууль зүйн яам баримтуудын нэмэлт хяналт, задлан шинжилгээг үргэлжлүүлж байгаа ч ил болгох дараагийн хугацаа тодорхойгүй байна. Мөн хохирогчдын эрхийг хамгаалах чиглэлээр шүүхийн шийдвэр, хууль зүйн зохицуулалт чангараад байгаа аж. Зарим улс орон Эпштейний олон улсын холбоо сүлжээг судлах бие даасан мөрдөн шалгалт эхлүүлжээ. АНУ болон Европт улс төрийн дарамт нэмэгдэж, “жинхэнэ хариуцлага” нэхэх дуу хоолой тасрахгүй байна.
