Засгийн газраас аялал жуулчлалын салбарыг бодлогоор дэмжин эдийн засгийг төрөлжүүлэх салбаруудыг нэг болгон хөгжүүлэхээр зорьж байгаа. Энэ хүрээнд 2023-2028 оныг “Монголд зочлох жил” болгон зарлаж жуулчдыг татах зорилгоор “Go Mongolia” кампанит ажлыг ч хийж буй. Цар тахлын улмаас тэг зогсож, 1.6 их наяд төгрөгийн алдагдал хүлээж байсан тус салбар Засгийн газраас хэрэгжүүлсэн бодлогын нөлөөгөөр өдгөө орлого нь 65 хувиар өссөн гэдгийг холбогдох албаныхан хэлж буй.
Тодруулбал, өнгөрсөн онд тус салбар 850 мянга гаруй жуулчин хүлээн авч 650 сая ам.долларын орлого олжээ. Цаашид зөвхөн зуны улиралд бус өвөл ч аялал жуулчлалыг хөгжүүлж, жуулчдын баазуудын чадавх болон дэд бүтэц, үйлчилгээний чанарыг сайжруулахаар төлөвлөсөн. Гэвч эдгээр зорилтыг биелүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэх боловсон хүчин манай улсад дутагдалтай байна. Ковидын үед аялал жуулчлалын салбарынхны ажил хумигдаж тэр хирээр ажилчид нь ажлаа солих, гарах тохиолдол эрс нэмэгдсэн. Зочлох үйлчилгээний нийт ажилчдын 60 орчим хувь нь ковидын үед уул уурхай болон бусад салбарт шилжсэн гэх статистик бий. Энэхүү хомсдол нь өнөөдөр ч сорилт хэвээр байна. Тиймээс Монголын аялал жуулчлалын холбоо, ЭЗХЯ хамтран зохион байгуулж буй Аялал жуулчлалын 7 хоног үйл ажиллагааны үеэр хүний нөөцийн хомсдлын талаар хэлэлцлээ.
Улирлын чанартай тогтворгүй ажлын байр, цалин хөлсний өрсөлдөөн, гэрээт болон гадаад ажилтныг дэмжих бодлого сул байгаа нь хүний нөөц хомсдолтой байгаагийн гол шалтгаан хэмээн салбарынхан үзэж байна. Өмнөговь аймагт байрлах “Говь Мираж” жуулчны баазад ажлын оргил үе буюу зуны улиралд 50-60 хүн ажиллах шаардлагатай. Гэвч бодит байдал дээр үүний талтай тэнцэх хүн л ажиллаж байна. Тэдний хувьд хүний нөөцийн тогтворгүй байдлыг дараах хоёр шалтгаантай холбон тайлбарлаж байна.
Б.Жавхлан: Дийлэнх ажилчид илүү өндөртэй цалинтай ажил руу шилждэг
“Говь Мираж” жуулчны баазын ерөнхий менежер Б.Жавхлан: Манай үйл ажиллагаа ихэвчлэн зуны улиралд идэвхтэй байдаг. Мөн уул уурхайн бүс нутаг Өмнөговь аймагт байдаг учраас ажиллах хүн олно гэдэг хэцүү. Хүмүүс бүтэн цагийн буюу байнгын орлоготой ажлыг сонирхдог. Гэтэл аялал жуулчлалын салбар улирлын чанартай ажилладаг учраас орлого тасалдах эрсдэлтэй. Мөн уул уурхайн салбартай цалингаараа өрсөлдөнө гэдэг амаргүй. Дийлэнх ажилчид маань илүү өндөртэй цалинтай ажил руу шилждэг. Хүний нөөцөө авч үлдэхийн тулд цалингаа нэмэх, ажиллах таатай орчинг бүрдүүлэх зэргээр анхаарч байна. Гэхдээ цаашид тоо гэхээс илүү чадварлаг цөөхөн хүнтэй хэрхэн үйл ажиллагаагаа явуулах вэ гэдэг дээр төвлөрөн ажиллахаар бэлтгэж байна.
Зуны цагт үүсэж буй ажиллах хүчний хомсдлыг нөхөхийн тулд байгууллагууд оюутан эсвэл гадаад ажилтан ажиллуулдаг. Энэ нь түр шийдэл болж байгаа ч зарим талаараа бизнесийн үйл ажиллагаанд дарамт үүсгэж байна.
С.Баясгалан: Оюутан болон гэрээт ажилтанд зориулсан уян хатан шийдэл хэрэгтэй байна
“Монголын аялал жуулчлалын холбооны Ерөнхийлөгч С.Баясгалан: Манай улсад оюутанд зориулсан нийгмийн даатгал болон хөдөлмөрийн харилцааны уян хатан зохицуулалт байхгүй. Нөгөөтэйгүүр хүний нөөцийн эрэлтийн үе буюу зуны гурван сард ажлуулах гэж л гадаад ажилтан хөлсөлдөг. Гэтэл тухайн хүний иргэний бүртгэл, хөдөлмөрийн зөвшөөрлийг авахын тулд үүнтэй дүйцэхүйц хэмжээний хугацааг зарцуулж байна. Мөн жуулчлалын хөлс, байр, хоол, хөдөлмөр эрхлүүлж буй татвар гэхчлэн сард 7-8 сая төгрөгийн зардал гаргаж байна. Иймээс юуны түрүүнд оюутан болон гэрээт ажилтанд зориулсан уян хатан шийдэл хэрэгтэй байна. Хоёрдугаарт гадаад ажилтны бүртгэлжүүлэлтийн системийг цахим болгож, хөдөлмөр эрхлүүлж буй татвар хураамжийг улсаас хөнгөлөх гэхчлэн бодлогоор дэмжих зайлшгүй шаардлагатай.
М.Алтаншагай: Олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн боловсон хүчин бэлтгэх хэрэгцээ шаардлага үүссэн
Зочлох үйлчилгээний удирдлагын академийн захирал М.Алтаншагай: Би өнгөрсөн хоёр жилийн хугацаанд 1700 гаруй хүнтэй ажлын ярилцлага хийсэн. Өнгөрсөн онд дөнгөж үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн байгууллага дээр гэхэд 200 гаруй хүнтэй ярилцаж, 600 орчим хүнд утсаар мэдээлэл өгсөн. Ингээд харахаар манай салбарт ажиллах хүн байна. Бид алдагдсан боловсон хүчнээ нөхөхийн тулд заавал бакалаврын түвшинд мэргэшсэн хүн бус мэргэжлийн бус хүмүүсийг авч ажилуулж байгаа. Гол асуудал нь ажил горилогчид ажил хийх хандлагад төлөвшөөгүй нь ажиглагдсан. Энгийнээр жишээ авахад шинээр ажилд орсон хүмүүсийн 60 хувь нь 14 хоногоос нэг сарын хугацаанд ажлаа орхидог. Ер нь дураа хүрэхээр ирж, өөрт нь таалагдахгүй зүйл гарвал шууд ажлаасаа гардаг жишээ олон. Миний хувьд манай салбар мэргэшсэн боловсон хүчний хомсдолд орсон гэж харж байгаа. Одоогийн нөхцөлд байгууллагууд сургалтын төсвөө хангалттай гаргаж, сургагч багштай, сургалтын давтамжит хөтөлбөртэй болох нь чухал. Мөн энэ салбарын хүний нөөцийг бэлтгэж буй сургууль жил ирэх тусам хумигдаж байна. Иймээс Боловсролын яам, Хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын яамнаас урт болон богино хугацаанд мэргэшсэн хүмүүсээ хэрхэн бэлтгэх вэ, яагаад энэ мэргэжлээр хүмүүс сурахгүй байна вэ гэдэг дээр дүн шинжилгээ хийх хэрэгтэй.
Манай улс 2025 онд 850 мянган жуулчин хүлээн авсан нь өнгөрсөн оныхоос таван хувиар өссөн үзүүлэлт. Жуулчдын тоо нэмэгдэхийн хэрээр тэдэнтэй харилцах мэргэжилтний тоо, ур чадвар ч яригдаж эхэлнэ. Ер нь бүс нутаг болон олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн боловсон хүчинг бэлтгэх хэрэгцээ шаардлага зайлшгүй үүссэн. Төрийн зөв бодлого, сургалт, ур чадварыг хөгжүүлэх хөтөлбөрүүдийг хөгжүүлсэнээр энэхүү сорилтыг даван туулж, салбарын тогтвортой өсөлтийг хангах боломжтой. Цаашид эрэлт нийлүүлэлт, ур чадварын зөрүүг тодорхойлох цогц судалгааг хийж, одоо ажиллаж буй мэргэжилтнээ чадавхжуулахын тулд олон улсын түвшинд хүрсэн сургагч багш нарыг бэлтгэх шаардлагатай байна.
