Ахмадууд тэтгэврийн зээлээ 36 сараар авах шаардлага тавиад багагүй хугацаа өнгөрч байна. Нэг талд улстөрчид тэтгэврийн зээлийн хугацааг уртасгах, хүүг багасгах, хамтран зээлдэгчгүй авах боломжтой гэсэн мэдэгдлүүд хийж, нөгөө талд ахмадууд энэ мэт шаардлага тавьсаар ирсэн нь гагц өнөө жилийн асуудал биш. Олон жилийн өмнөөс эхэлсэн талцал, үл ойлголцол юм. Эдийн засагчдаас “Тэтгэврийн зээл тойрсон асуудлыг шийдэхийн тулд яах ёстой вэ” гэсэн асуултад хариу авснаа хүргэе.

Эдийн засагч Г.Батзориг: Иргэд зээлээ ахиухан аваад сар шинээ аятайхан тэмдэглэе гэж бодож байна. Буруутгахад хэцүү л дээ. Гэхдээ нөгөө талд буюу банк талд барьцаа батлан даалт шаардах гэх мэтээр ашгийн байгууллагынхаа нөхцөлийг тавих нь тодорхой. Бид цалингийн, бизнесийн зээл авдаг. Тэтгэврийн зээл ч эдгээр зээлээс ялгарах юм байхгүй. Бүх зээл бүтээгдэхүүн гэдгийг л тэтгэвэр авагчид маань ойлгох ёстой байх. Шийдэл нь байхгүй, шийдлийг нь хийхгүй болохоор ийм суурь асуудлууд үүсээд үргэлжлээд яваад байна л даа. Зүй нь улс төрчид тэтгэврийн зээл дээр фокуслахаас илүү тэтгэврийн реформд анхаарах ёстой юм. Реформ хийчихвэл тэтгэврийн зээл тойрсон талцал, үл ойлголцол үүсэхгүй.

Дахиад хэлье. Банк бол ашгийн байгууллага. Тэр утгаараа тэтгэврийн зээл бол банкны нэг төрлийн бүтээгдэхүүн. Банкнаас өгдөг тэтгэврийн зээл бол төрийн бүтээгдэхүүн огт биш. Тэгэхээр ашгийн төлөө явж байгаа хувийн байгууллагын бүтээгдэхүүнийг авах эсэх нь зөвхөн иргэдийн сонголт. Тэтгэврийн зээл гэдэг бүтээгдэхүүнд тодорхой хэмжээний нөхцөлүүд бий. Банкуудын эрсдлээ тооцоод санал болгож байгаа нөхцөлийг нь хүлээж авч байвал тухайн зээлээ авч болно, хэрэглэгчийн сонголтын асуудал.

Тэтгэврийн реформ хийж, нэг хүнд ногдож буй сарын тэтгэврийг өндөр дүнтэй болгох ёстой. Тэгж байж банк, иргэд хоёрын энэ талцал намжина.

Эдийн засагч Ч.Отгочулуу: Хэн ч цагаан сараа аятайхан хийчихье гэж боддог байх. Соёлын онцлог учраас буруутгах аргагүй. Нөгөө талаас харахад банкууд батлан даагч, хэмжээ, хүү гэх мэтийн босго тавьж байгаа нь харилцагчаа бодсон шийдэл шүү дээ. Хүссэнээр нь урт хугацаагаар, их хэмжээгээр тэтгэврийн зээл өгвөл тэтгэвэргүй олон сар амьдрахаас эхлээд тэтгэвэр авагчид том асуудлуудтай нүүр тулна.

Өөр нэг том асуудал бий. Тухайн банкны тэтгэврийн зээл өгч байгаа мөнгө бол өөрсдийнх нь мөнгө биш. Хадгаламж эзэмшигчдийн мөнгийг аваад тэтгэврийн зээл өгч байгаа юм. Тэгэхээр банкууд өөр бусад хүмүүсийн хадгалуулсан мөнгийг эрсдэлийг нь удирдаж зээл болгож өгдөг. Ингээд харахаар хадгаламж эзэмшигчид эрсдэлтэй зээл гаргахыг зөвшөөрөхгүй. Банк эрсдэлийг удирдагч, бууруулагч гэдгийг онцгой анхаарах хэрэгтэй.

Эдийн засагч Ж.Дэлгэрсайхан: Өнөөдрийн тухайд улсын түвшинд тэтгэврийн зээлийн асуудлыг хэлэлцэх биш, “Чухам яагаад Монголын ахмадууд ядуу, бага орлоготой, зээлээс зээлийн хооронд амьдарч байгаа вэ” гэсэн суурь асуултыг тавьж хэлэлцүүлэг өрнүүлэх учиртай. Ахмадуудаа бодит өндөр орлоготой байлгах бодлогыг тодорхойлж, цаг алдалгүй хэрэгжүүлэх учиртай. Уг нь энэ асуудлыг 2000 оноос хойш хийхээр төлөвлөж бодлого баталсан ч хэрэгжилтийг нь огт хийгээгүй. Тэгсний төлөөс нь өнөөдөр гарч ирж байна л даа. Өөрсдөө ийм асуудлаас ярихгүй, хөндөхгүй хэрнээ ахмадуудын тэтгэврийн зээлийн хугацааг сунгах, хүү бууруулах асуудлыг банкны салбарт тулгасан байдал ажиглагдаж байна.

Ахмадууд зээл авахаас аргагүй байдалд амьдарч байгаа нь банкны салбарын буруу биш. Төрийн бодлоготой хамаатай асуудал. Банкны салбарын хувьд ахмадуудынхаа орлого, амьжиргаанд нийцсэн хугацааг л санал болгож байгаа. Тэтгэврийн зээлэн дээр шаардлага тавьж байгаа ахмадуудыг буруутгах аргагүй. Ихэнх нь бага тэтгэвэр авдаг. Тийм учраас цагаас сарын үеэр мөнгөний хэрэгцээ гарахаар зээл авахаас өөр гарц байхгүй. Гэхдээ үүн дээр төрөөс шууд оролцож бүхэл бүтэн нэг салбарыг шахах нь буруу л гэж харж байна. Үүнээс болж үүсэх том эрсдэл гэж байна. Тэтгэврийн зээлээ энэ мэтээр шахаж шаардаж авснаар ахмадуудын маань өнөөдрийн санхүүгийн асуудал шийдэгдэх эерэг талтай ч инфляци өсөх гэх мэтээр эдийн засаг хүндэрнэ. Эдийн засаг хүндрэхээр хамгийн их хохирол амсах хүмүүс бол бага тэтгэвэр авдаг ахмадууд маань шүү дээ.

Төгсгөлд онцлох нь: Эдийн засагчид “Тэтгэврийн реформ хийж, тэтгэвэр авагчдын бодит орлогыг нэмэх суурь асуудалд анхаарах ёстой тэгж байж иргэд, банкны хоорондын ойлголтын зөрүү, талцал маргаанд цэг тавина” хэмээн онцолж байна. Тэдний байр сууриас “Тэтгэврийн зээл бол банканд итгэж мөнгөө хадгалуулсан хадгаламж эзэмшигчдийн мөнгө болохоос банкны мөнгө биш”, “Тэтгэврийн зээл бол банкнаас гаргаж буй цалингийн, автомашины зээл шиг банкны нэг л бүтээгдэхүүн учраас босго, шаардлагыг нь бусад зээл шиг л тавих ёстой”, “Ахмадууддаа тэтгэврийн зээл авахаас аргагүйд хүртэл бага тэтгэвэр өгч буй нь банкны биш төрийн шийдэх асуудал” гэсэн өнцгүүд анхаарал татаж байна.