Авлигатай тэмцэх газар эрчим хүчний салбарт өндөр албан тушаал хашиж байгаа нэр бүхий албан тушаалтнуудыг ээлж дараалан баривчилж, гэр болон албан тушаалд нь нэгжлэг хийж эхлээд байна.
Манай улс БНСУ-ын Экзим банкны зээлээр 10 аймагт дулааны станц барихаар 2018 онд тохиролцсон ч өнөөдрийг хүртэл бүрэн баригдаж ашиглалтад ороогүй байна. Тодруулбал, Архангай аймагт барих дулааны станцын ажил эхлээгүй, бусад есөн аймагт дулаан станц барих барилга угсралтын ажил эхэлсэн ч сүүлийн гурван жил зогсонги байдалд байгаа аж.
10 аймагт дулааны станц барих төсөл яагаад гацаж, удаашрав гэдэг нь хоёр шалтгаантай.
Нэгдүгээр шалтгаан нь, барилга угсралтын үндсэн гүйцэтгэгчээр шалгарсан Солонгосын "Бёгсан Инженеринг" компани дампуурлаа зарласан байна. Тус компани 2019 онд есөн аймагт дулааны станц барих барилга угсралтыг хариуцахаар шалгарч, 110 сая ам.долларын гэрээ байгуулсан ч 2024 оноос сураг тасарсан. 2025 онд тус компани дампуурлаа зарлаж, өнөөдрийг хүртэл татан буугдах процесс үргэлжилж дахин тодорхойгүй байдал үүсжээ.
Хоёрдугаар шалтгаан нь, Эрчим хүчний яамнаас 2019 онд 10 аймагт дулаан станц барих төслийн зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэгчээр БНХАУ-аас хоёр, Монгол Улсаас хоёр аж ахуйн нэгжийг шалгаруулж 2019 оны долдугаар сарын 31-нд 9 сая гаруй сая ам.долларын гэрээ байгуулсан байна. Зөвлөх үйлчилгээний гэрээг 4-5 удаа сунгасан асуудал яригдаж байгаа юм.
АТГ-аас Монголын талаас зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх компаниар шалгарсан “Грийн энержи интернэйшнл”-тай холбоотой асуудлаар эрчим хүчний салбарын зарим удирдлагыг баривчлан шалгаж байгаа нь энэ юм.
АТГ-ын мэдээлснээр, 10 аймгийн дулааны станц дээр зөвлөх үйлчилгээний ажил хангалтай, хугацаа дууссан байхад тухайн үеийн /2019 онд/ Эрчим хүчний яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Н.Тавинбэх албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж зөвлөх үйлчилгээний хугацааг сунгаж, төсвийг 2.6 сая ам.доллароор нэмэгдүүлж Монгол Улсын нэр бүхий аж ахуйн нэгжид давуу байдал олгосон. Зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэгч аж ахуйн нэгж нь Н.Тавинбэхийг Эрчим хүчний сайдаар ажиллаж байхад зөвлөхөөр нь ажиллаж байсан иргэн П.Товуудоржийн үүсгэн байгуулсан компани болох нь тогтоогдсон. Зөвлөх үйлчилгээ үзүүлсэн гэж 2.1 сая ам.доллар буюу 7 тэрбум гаруй төгрөгийн санхүүжилтийг гаргуулан авсныг тогтоосон гэж мэдээлсэн.
Одоогоор энэ хэрэгт дараах хүмүүсийг баривчлаад байна.
Эрчим хүчний сайд асан Н.Тавинбэх
Эрчим хүчний зохицуулах хорооны зохицуулагч П.Товуудорж
Сангийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан Б.Нямаа нарыг хойшлуулшгүй ажиллагаа явуулж баривчилсан. Мөн тэдний хамаарал бүхий 21 объектод нэгжлэг хийж, их хэмжээний бэлэн мөнгө, үл хөдлөх хөрөнгүүдийг хураан авсныг мэдээлсэн.
Эргэн сануулахад, иргэн П.Товуудоржийн үүсгэн байгуулсан “Грийн энержи интернэйшнл”-тай зөвлөх үйлчилгээний гэрээ байгуулах эрхийг 2019 онд Эрчим хүчний сайдаар ажиллаж байсан Ц.Даваасүрэн олгож байсан байна. Тухайн үед Н.Тавинбэх нь Эрчим хүчний төрийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан байна. Энэ үеэс албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, П.Товуудоржийн компанид давуу байдал олгож, зөвлөх үйлчилгээний ажил дуусчихаад байхад санхүүжилтийг 2.1 сая ам.доллароор нэмэгдүүлж олгосон асуудалтай нь холбогдуудан шалгаж байгаа аж.
Мөн урьд шөнө уг хэрэгтэй холбоотойгоор “Эрчим хүчний үндэсний төв” ТӨХХК-ийн захирал Д.Бямбасүрэн, “Баруун бүсийн эрчим хүчний систем” ТӨХК-ийн Баян-Өлгий аймаг дахь салбарын дарга М.Кадирбек нарын гэр, ажлын өрөөнд АТГ-аас нэгжлэг хийж их хэмжээний валют, бэлэн мөнгө, эд зүйлс хураан авчээ.
Өөрөөр хэлбэл, дээрх эрчим хүчний салбарын эрх бүхий албан тушаалтнууд нь албан тушаалын давуу байдлаа ашиглан гадны хөнгөлөлттэй зээлийн эх үүсвэрийг өөрсдийн хамаарал бүхий этгээддээ олгуулах замаар ашиг хонжоо олсон байх магадлалтай гэсэн үг.
Харин Сангийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга асан Б.Нямааг чухам ямар үндэслэл, үйлдэлд буруутгаж байгаа нь одоогоор тодорхойгүй байна. Б.Нямаа нь одоогийн Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэнг Сангийн сайдаар ажиллаж байхад түүний зөвлөх, мөн Сангийн яамны Өрийн удирдлагын хэлтэст олон жил ажиллаж байсан нэгэн. Энэ талаас нь харвал, 10 аймагт дулааны станц барих санхүүжилтийг хумсалсан эрчим хүчний салбарын авлигын хэрэгт одоогийн сайд Б.Чойжилсүрэн ч холбоотой байх магадлалтай харагдаж буй. Өчигдөр АТГ-аас гэр, ажлын байранд нь нэгжлэг хийсэн “Эрчим хүчний үндэсний төв” ТӨХХК-ийн захирал Д.Бямбасүрэн нь мөн Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэнгийн сайн найз гэх мэдээлэл гараад байна.
10 аймгийн дулааны станцын санхүүжилтийн тухай:
10 аймаг дулааны станц барих нийт төсөвт өртөг нь 148 сая ам.доллар. Санхүүжилтийн эх үүсвэр нь БНСУ-ын Экзим компаний 40 жилийн хугацаатай, жилийн 1.5 хувийн хүүтэй, төсөл ашиглалтад орсноос хоёр жилийн дараагаас зээлийн эргэн төлөлтийг хийх нөхцөлтэй зээл юм. Өнөөдрийн байдлаар есөн аймагт дулааны станц барих барилга угсралтын ажлыг эхлүүлсэн. Гэхдээ дундаа очоод гацсан бөгөөд нийт гүйцэтгэл нь 45 хувьтай байгаа аж. Нэгэнт үндсэн гүйцэтгэгч Солонгосын компани дампуурлаа зарласан учраас дахин тендер зарлаж, ажлаа үргэлжүүлэх хүсэлтийг Солонгосын Экзим банканд Монголын Эрчим хүчний яамнаас тавьсан байгаа юм байна. Дахин гүйцэтгэгч шалгаруулах ажил амжилттай болбол энэ хавраас бүтээн байгуулалтын ажлыг үргэлжүүлж, ондоо багтаан ашиглалтад оруулах нөхцөл боломжийг судалж байгаа аж.
Гол нь төслийн өртөг зардал нэмэгдэх бодит эрсдэл үүсэхээр байгаа аж. Өнөөдрийн байдлаар Монгол Улс Солонгосын Экзим компанийн хөнгөлөлттэй зээлийн хүүгийн төлбөрт 600 гаруй мянган ам.доллар төлжээ. Хэрвээ энэ төсөл хугацаандаа хэрэгжиж ашиглалтад орсон бол 10 аймаг дулааны асуудлаа бүрэн шийдэж, нэгдсэн системийн ачаалал буурах, аймгуудад утаа багасах зэрэг өндөр ач холбогдолтой байсан. Харамсалтай нь, станц барих санхүүжилтээс нь салбарынхан нь хумсалж, гүйцэтгэгч нь дампуурчээ. Ингэж хугацаа алдах тусам төслийн өртөг нэмэгдэж, Монгол Улс л өрийн дарамтад орж байна.
