Өнөөдөр Монгол Улсын Үндсэн хуулийн түүхт 34 жилийн ойн өдөр тохиож байна. Энэ Үндсэн хууль Монгол Улсын 4 дэх үндсэн хууль. Манай улс 1924, 1940, 1960, 1992 онд Үндсэн хуулиа дөрвөн удаа хэлэлцэн баталж гаргасан түүхтэй.
Өнөөдөр шинэ Үндсэн хууль баталсны түүхт ой тохиож байгаа учраас шинэ хуулийн түүх болон нэмэлт өөрчлөлтийн талаар мэдээллийг хүргэе.
1992 онд буюу шинэ Үндсэн хууль батлах үед БНМАУ-ын Ардын Их Хурлаас сонгогдсон депутатуудын хоёрдугаар хуралдаан 76 хоног хуралдаж 1992 оны 1 дүгээр сарын 13-нд баталсан. Тус хуулиар Монгол Улсад нэг танхимтай парламент, Ерөнхийрллөгчийн институт бүхий олон намын тогтолцоотой Бүгд найрамдах засаглалын ардчилсан хэлбэрийг хуульчлан баталгаажуулсан юм.
Үндсэн хууль 6 бүлэг, 70 зүйлтэй бөгөөд Монгол Улсад зах зээлийн эдийн засаг бүхий ардчилсан нийгмийг бүтээн байгуулах тогтолцооны үндсийг энэ хууль тавьж өгчээ. Шинэ Үндсэн хууль нь иргэдийн шашин шүтэх эрх, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрх, хүний эрх зэргийг хуульчлан хамгаалсан. Мөн Засгийн газрын бүтэц зохион байгуулалт, сонгуулийн талаар товч зохицуулсан байдаг.
Үүнээс хойш 2019, 2022, 2023 онуудад Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан.
1992 оны нэгдүгээр сард шинэ Үндсэн хуулийг баталснаас хойш 2000 онд анхны нэмэлт, өөрчлөлтийг хийж байсан. Тухайн үеийн Их хурлын хийсэн өөрчлөлтийг дордохын 7 өөрчлөлт гэж хэлдэг. Тэгвэл энэ өөрчлөлтийг дахиад 2019 онд засах нэрээр Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж байсан. Тухайн үед шинэ Үндсэн хуулийг батлалцсан, УИХ-ын гишүүн асан Д.Лүндээжанцан ахлах нэмэлт, өөрчлөлтийг батлуулж байсан юм. Тус өөрчлөлтөөр Засгийн газар Ерөнхий сайд, гишүүдээс бүрдэнэ.Ерөнхий сайд болон Засгийн газрын дөрвөөс илүүгүй гишүүн Улсын Их Хурлын гишүүний албан тушаалыг хавсарч болно" гэсэн заалтыг нэмсэн. Энэ нь "давхар дээл" буюу УИХ, Засгийн газрын гишүүнийг хавсарч хийх байдлыг хязгаарлсан өөрчлөлт болсон юм. Харин 2022 онд дахин нэмэлт өөрчлөлт оруулахдаа "давхар дээл"-ийг хязгаарлсан энэ заалтыг эргүүлэн авсан юм. Ингэснээр УИХ, Засгийн газрын гишүүний ажлыг давхар хийхэд ямар нэгэн хязгаарлалтгүй болж байсан юм. Тодруулбал, Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн их суудлын хуралдаан наймдугаар сарын 15-нд болж, Засгийн газрын "давхар дээл"-тэй дөрвөн гишүүн байна гэж заасан нь Үндсэн хуультай зөрчилдөж байна гэдэг дүгнэлт гаргасан учраас УИХ тус дүгнэлтийг хүлээн авч Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан юм. Тухайн үед хуулийн өөрчлөлтийг УИХ-ын гишүүн Н.Энхболд өргөн барьж байсан бөгөөд УИХ-ын даргаар одоогийн Ерөнхий сайд Г.Занданшатар ажиллаж байсан.
Хамгийн сүүлд буюу 2023 оны өөрчлөлтийг Л.Оюун-Эрдэнэ МАН-ын дарга, Ерөнхий сайд байхдаа манлайлан хийсэн бөгөөд зарчмын томоохон өөрчлөлтүүдийг хийсэн юм. Тухайлбал, сонгуулийн холимог тогтолцоог Үндсэн хуульд оруулснаар олон намын төлөөлөл парламентад орж чадсан. Мөн парламентын гишүүдийн тоо 76 байсныг 126 болгон нэмэгдүүлж 78 гишүүнийг тойргоос 48 гишүүнийг жагсаалтаар сонгодог болсон билээ.
