2025 оны төгсгөлд НДС-аас олгодог ажилгүйдлийн тэтгэмж, жирэмсэн амаржсаны тэтгэмж, хөдөлмөрийн чадвараа түр алдсаны тэтгэмжийг санхүүжилт дууссанаас үүдэж олгоогүй. Тэгвэл энэ 7 хоногт дээрх тэтгэмжүүдийг нөхөж олгох юм байна. Энэ талаар Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын Бодлогын хэрэгжилт, төлөвлөлтийн газрын дарга Ц.Ганцэцэгтэй ярилцлаа.
-2025 оны аравдугаар сараас хойш ажилгүйдлийн тэтгэмж, жирэмсэн, амаржсаны тэтгэмж, хөдөлмөрийн чадвараа түр алдсаны тэтгэмж олгогдоогүй. Өнгөрсөн онд авч чадаагүй иргэдэд энэ мөнгийг нь нөхөн олгох уу?
-2025 онд ажилгүйдлийн даатгалд 162 тэрбум төгрөгийг олгохоор баталсан. Гэтэл тэтгэвэр авагчдын тооны өсөлт, дундаж тэтгэврийн өсөлт, түүнчлэн аж ахуйн нэгжүүд НДШ-ээ бүрэн төлөхгүй сангийн орлого дутагдаж байгаагаас болоод дээрх тэтгэмжүүдийг аравдугаар сараас хойш олгож чадаагүй. НДС-ийн 2026 оны төсөв УИХ-аар батлагдаад 2026 оны нэгдүгээр сарын 1-ээс хэрэгжиж эхэлсэн. НДЕГ-ын даргын 02 дугаар тушаалаар НДС-ийн орлого, зарлагын хуваариа батлаад явж байна. Өчигдрөөс эхлээд батлагдсан төсвийн хүрээнд санхүүжилтийг өгөөд эхэлсэн.
Ер нь 2026 онд НДС-ийн Ажилгүйдлийн даатгалын сангаас 190 тэрбум төгрөг, Тэтгэмжийн даатгалын сангаас 321 тэрбумыг олгоно. Ажилгүйдлийн даатгалын сангаас ажилгүйдлийн тэтгэмж, Тэтгэмжийн даатгалын сангаас жирэмсний, амаржсаны, хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, нас барсан даатгуулагчийн ар гэрт олгох гэсэн гурван төрлийн даатгалыг олгож байна. Өнгөрсөн онд Тэтгэмжийн даатгалаас олгодог тэтгэмжүүдийг олгоогүй үлдсэн. Нэгдүгээр сард төсвийн хуваариа нарийвчилж батлаад, өчигдөр 21 аймаг, есөн дүүргийн НДГ-ын санхүүжилтийг хийсэн. Нэгдүгээр сард ажилгүйдлийн тэтгэмжид 45, тэтгэмжийн даатгалын санд 39 тэрбум төгрөгийн санхүүжилтийг олгохоор байна. 2025 оны аравдугаар сараас хойш 14996 хүний ажилгүйдлийн тэтгэмжийн 45 тэрбум төгрөгийг нөхөн олгоно гэсэн үг. Энэ 7 хоногтоо багтаад ажилгүйдлийн тэтгэмжийг бүрэн олгож дуусна.
Мөн жирэмсэн, амаржсаны, хөдөлмөрийн чадвараа түр алдсаны тэтгэмжид 39 тэрбум төгрөгийг суулгасан. Мөн ялгаагүй өнгөрсөн онд олгож чадаагүй иргэдийнхийг нөхөн олгоно.
-Дээрх тэтгэмжүүдийг олгоход баталсан төсөв нь хүрээгүй юм байна. Энэ байдал өмнө нь тохиолдож байсан уу. Яагаад ийм нөхцөл үүсэв?
-Сүүлийн жилүүдэд ийм тохиолдол гараагүй. Ер нь Ажилгүйдлийн даатгалын сан НДШ-ийн хувь хэмжээний хувьд хамгийн бага сан. Ажил олгогч 0.5, ажилтан 0.2 гээд нийт 0.7 хувиар бүрддэг сан юм. 2025 онд 3000 орчим хүн ажилгүй болсон. Мөн төрийн албан хаагчдыг 9 хувиар цомхотгосонтой холбоотойгоор ажилгүйдлийн тэтгэмж авах хүний тоо нэмэгдсэн. Мөн ажилгүйдлийн тэтгэмж боддог цалин хөлсний хэмжээ нэмэгдсэн байна.
Сүүлийн есөн сарын цалингийн дунджаар нэг даатгуулагч багадаа 50 хувиар тооцуулаад ажлын 76 өдрөөр тэтгэмж авдаг. Мөн өөрийн хүсэлтээр ажлаас чөлөөлөгдсөн ч ажилгүйдлийн тэтгэмж авах боломжтой байдаг нь хамрагдалт нэмэгдээд байгаа бас нэг шалтгаан. Түүнчлэн Нийгмийн даатгалын байгууллагад 63 мянган ажил олгогч бүртгэгдээд 1.2 сая даатгуулагч шимтгэл төлж байна. Энэ ажил олгогчдын 31 мянга нь буюу бараг 50 хувь нь НДШ-ийн 600 гаруй тэрбум төгрөгийн өртэй гарлаа.
-Аж ахуйн нэгжүүд 600 гаруй тэрбум төгрөгийн өртэй гарсан гэж байна. Энэ өрийг барагдуулах боломж байгаа юу. Нөгөө талдаа дансыг нь хаахаар бас шүүмжлэлд өртөөд байгаа. Тэгэхээр энэ өрийг барагдуулахын тулд хэрхэн ажиллах вэ?
-2026 оныг Нийгмийн даатгалын байгууллага ёс зүй, сахилга хариуцлага, хяналт, бүтээмжийг дээшлүүлэх жил гэж баталсан. Аж ахуйн нэгж байгууллагуудын бизнесийн орлого нь ороод байдаг, ажилтанд өгч байгаа цалингаасаа шимтгэлийг нь суутгаад авчихдаг. Гэтэл энэ шимтгэлээ төлөхгүй, үүргээ биелүүлэхгүй байна. Бид аж ахуйн нэгжүүдтэйгээ хамтран ажиллаад дансыг нь хаахаа болиод тодорхой хугацаа өгөөд, үе шаттай төлөх график хийж байна. Энэ үүргээ зарим аж ахуйн нэгжүүд сайн биелүүлж байна. Зарим нь төлөхгүй, үүргээ биелүүлэхгүй байгаа учраас харилцах дансны зарлагын гүйлгээг нь хаасан тохиолдол гарсан.
-2026 онд баталсан 190 тэрбум төгрөг хүрэхгүй байх вий. Орлого бүрдүүлэхийн тулд хэрхэн ажиллах вэ?
-Бид энэ жил 7.8 их наяд төгрөгийн шимтгэлийн орлогыг бүрдүүлнэ. Эргээд бүх төрлийн тэтгэвэр, тэтгэмжийг олгоно. Зөвхөн тэтгэмжээс гадна бүх төрлийн тэтгэмжийг сар бүхэн олгодог. Сая нэгдүгээр сарын 1-ээс бүх төрлийн тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмэгдүүлсэн. Ингэхэд сард 500 орчим тэрбум төгрөгийг тэтгэврийн нэмэгдэлд олгохоор байна.
-НДЕГ 2026 онд 7.8 их наяд төгрөгийн орлого төвлөрүүлнэ гэж байна. Засгийн газар оны өмнө бүх төрлийн тэтгэврийг нэмэх шийдвэр гаргасан. Энэ нэмэгдэл танай байгууллагын бүрдүүлэх орлогод тооцогдсон уу?
-Тэтгэврийг жил бүр нэгдүгээр сарын 1-ээс инфляцын түвшинтэй уялдуулж нэмнэ гэж хуульд заасан. Энэ хуулийн дагуу бид долдугаар сард тооцоо судалгаа хийгээд яамандаа өгсөн. Нийт тэтгэвэр авагчийн тэтгэврийг 80 мянган төгрөгөөр нэмсэн. Үүнд 478 тэрбум төгрөг шаардлагатай бөгөөд үүнийг шимтгэлийн орлогоос бус улсын төсвөөс олгоно.
-Тэтгэврийг өвлүүлдэг болно гэж ярьж байсан. Энэ талаар мэдээлэл өгөхгүй юү?
-Тэтгэвэр өвлөгдөнө гэхээр ерөнхийдөө тэтгэврийн даатгалын хуримтлалын тогтолцоотой улсад байдаг. Манай улсын тухайд өнөөдөр төлж байгаа шимтгэл буцаагаад л тэтгэвэр авагчдадаа тэтгэвэр хэлбэрээр өгч байгаа учраас хуваарилалтын зарчмаар явдаг гэсэн үг. Гэхдээ Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийн 29 дүгээр зүйлд зааснаар ажил олгогч, ажилтан нараас төлж байгаа 17 хувиас хоёр хувийг нь 2024 оноос Тэтгэврийн нөөц санд байршуулж эхэлсэн. Энэ санд өнөөдрийн байдлаар 300 орчим тэрбум төгрөг хуримтлагдсан байна. Тодорхой хугацааны дараа нөөц сангаасаа даатгуулагч орон сууц авах, эрүүл мэндийн үйлчилгээ авахад хэрэглэж болно.
Мөн Тэтгэврийн тухай хуульд заасны дагуу хоёр хөгшин олон жил амьдарч байгаад нэг нь нас барсан тохиолдолд үлдсэн хүнд нь нас барсан эхнэр, нөхрийнх нь 20 хувийг олгож байгаа. Өнгөрсөн хугацаанд дөрвөн мянга орчим ахмад энэ тэтгэврийн нэмэгдлийг авсан байна.
