Сонгуулийн шинэ тогтолцооны үр дүнд улс төрийн таван нам, эвсэл болон нийгмийн салбар бүрийн олон талыг төлөөлсөн ес дэх удаагийн УИХ, хоёр дахь намрын чуулганыг өнөөдөр хаалаа. Чуулганы хаалтын нэгдсэн хуралдаанд УИХ-ын дарга Н.Учрал үг хэлж, намрын чуулганы хугацаанд хийгдсэн хууль тогтоох болон бодлогын гол ажлуудын талаар онцоллоо.
Намрын ээлжит чуулганаар 14 хууль, 37 тогтоолыг хэлэлцэн баталжээ
Тэрээр “2025 оны намрын ээлжит чуулган хаалтаа хийж байна. Энэ намрын чуулган хүний эрх, эрх чөлөөг хангах, иргэдийг хүнд суртал, илүүдэл журам, дарамтаас чөлөөлөх бодлого, шийдлүүдийн шинэ эхлэл боллоо. Ирэх хаврын чуулганаар 126 гишүүн хүний эрх, хүүхдийн эрх, иргэний улс төрийн болон эдийн засгийн эрх, эрх чөлөөг бодитоор хангахын төлөө мэдлэг, чадвараа дайчлан мэргэжлийн түвшинд бодлогын мэтгэлцээн өрнүүлэх зорилт тавьж байна.
Монгол Улсын Их Хурлын 2025 оны намрын ээлжит чуулган есдүгээр сарын 15-наас арванхоёрдугаар сарын 31-нийг дуустал нийт 75 ажлын өдөр хуралдаж, 14 хууль, 37 тогтоолыг хэлэлцэн баталлаа. Энэ хугацаанд чуулганы нэгдсэн хуралдаан 36, байнгын хороод 111, дэд хороод 10, хянан шалгах түр хороо 13 удаа хуралдсан байна.
2026 оны улсын төсвийн төслийг өмнөх жилүүдээс ялгаатай нь эрдэмтэн судлаачид, иргэд, мэргэжлийн байгууллагуудаар өргөн хүрээнд хэлэлцүүлсэн. Энэ нь татвар төлөгчдийн хөдөлмөрөөр бүрддэг төсвийг илүү нээлттэй, оновчтой болгох, үргүй зардлыг хэмнэх, цомхон боловч бүтээмжтэй төрийг бий болгох, зах зээлд төрийн хэт оролцоог багасгах, иргэний эдийн засгийн эрх чөлөөг хангаж, хувийн хэвшлийн орон зайг тэлэх бодлогын эхлэл боллоо.
Ирэх онд эмч, багш нарын цалинг үе шаттайгаар 76 хувиар нэмэх, тэтгэврийг инфляцтай уялдуулан 8.6 хувиар өсгөх шийдвэрийг улсын төсөвтэй хамт хуульчлан баталлаа. Төсөв тэлж, төр данхайх тусам ард иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийн нуруунд ирдэг ачаа дарамтыг багасгах, тэдний нурууг тэнийлгэхэд чиглэсэн ухаан бодол шингэсэн төсөв болсон гэж дүгнэж болно.
Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийг гацааж байсан олон хязгаарлалтыг эрс багасгаж, төсвөөс санхүүжүүлэх боломжгүй, төсвийн зарлагын хязгаарт багтаагүй төслүүдийг хэрэгжүүлэх эрх зүйн үндсийг тавилаа. Түншлэлийн төслийн сонгон шалгаруулалтын хугацааг 12–18 сараас 1–6 сар болгож, олон шаттай бус нэг шаттай болгов. Мөн аймаг, орон нутаг бие даан төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн төсөл хэрэгжүүлэх, шийдвэр гаргах эрхтэй боллоо.
Манай улс түлш, шатахуунаар 100 хувь хараат хэвээр байгаа нь гадаад хүчин зүйлээс үүдэлтэй тасалдал, хомсдолд маш эмзэг байгааг харуулж байна. Үүнийг бууруулах, стратегийн ач холбогдолтой бүтээгдэхүүний нөөцийг бүрдүүлэх, хангамж, нийлүүлэлтийг дэмжих тухай хуулийг энэ чуулганаар хэлэлцэн баталлаа.
Малын индексжүүлсэн даатгалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, даатгалд хамрагдах босгыг намсган, болзлыг зөөлрүүллээ. Давтамж нь нэмэгдэж буй ган, зуд зэрэг гамшгийн хор хохирлыг бууруулах, малчид нөхөн төлбөрөө нэг удаа урьдчилан авах боломжийг хуульчлан бүрдүүлсэн нь чухал шийдвэр байв.
Мөн УИХ-аас соёрхон баталсан Монгол Улс болон Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банк хоорондын зээлийн хэлэлцээрийн хүрээнд Зүрх судасны үндэсний төвийг барьж байгуулах, тоног төхөөрөмжөөр хангах, эмч, эмнэлгийн ажилтнуудыг сурган бэлтгэх ажил хийгдэнэ. Боловсролын салбарт 32 шинэ сургууль, есөн шинэ цэцэрлэг ашиглалтад орж, 38 мянга гаруй хүүхэд дэлхийн стандартад нийцсэн орчинд эх орондоо суралцах боломж бүрдлээ.
Цаашид хөгжлийн бодлогын төлөвлөлт, төсөвлөлт, гүйцэтгэлийн үнэлгээний уялдааг сайжруулах, хэрэгжилтийн явцыг УИХ-д танилцуулж тайлагнах, улсын хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөр боловсруулах аргачлалыг хуульчлах зэрэгт онцгой анхаарах шаардлагатай байна. Учир нь баталсан хууль, бодлого цаасан дээр үлдэх бус бодит амьдрал дээр хэрэгжих ёстой. Хууль хэрэгжиж байгаа эсэхэд хяналт тавих нь УИХ-ын онцгой бүрэн эрх. Иргэд мэдэх эрхээ эдэлж, төр нь иргэдтэйгээ хамт засаглаж чадвал эрүүл нийгэм бүрэлдэнэ.
Мөн Оюутолгойн гэрээнд Монголын талын хүртэх үр өгөөж 53 хувиас доошгүй байх баталгааг хангуулж, Жавхлант, Шивээ толгой ордыг ашиглахдаа Үндсэн хууль болон бусад хууль тогтоомжийг чанд баримтлах үүргийг Засгийн газарт даалгалаа. Эдийн засгийн тусгаар тогтнол бол улсын тусгаар тогтнолын тулгуур багана. Юу хийхээсээ илүү юу хийхгүйгээ мэддэг төр эрүүл байдаг. Хөрөнгө, өмч ихтэй төр биш, харин цомхон, үр ашигтай төр л илүү хүчтэй юм” гэлээ.
