Манай улсын шатахуун тасарч, иргэд олон хоног дугаарлаж байгаа. Сүүлийн өдрүүдэд АИ92 шатахууны үнэ 3080 төгрөг болж нэмэгдсэн гэх мэдээлэл олон нийтийн сүлжээнд гарсан. Тэгвэл тус асуудалтай холбогдуулан Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамнаас мэдээлэл хийлээ.

Аж үйлдвэр эрдэс баялгийн яамны Газрын тосны бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Ч.Хишигдалай: Өчигдрөөс эхлэн зарим шатахуун түгээх станцууд үнийн самбараа шинэчилж евро-5 стандартын бүтээгдэхүүн худалдаалж эхэлсэн. Үүний улмаас АИ92 бензин ШТС-ууд дээр харилцан адилгүй үнээр зарагдаж байна. Тухайлбал, “Тэс петролиум” 3080 төгрөгөөр борлуулж байхад “Шунхлай”, “Петровис” компаниуд 2990 төгрөг, “Сан петролиум” 2930 төгрөгөөр худалдаалж байгаа зэрэг үнийн зөрүү байна. Иймээс иргэдийн дунд АИ92 бензиний үнэ нэмэгдсэн үү гэх тодорхой бус ойлголт үүсээд байгаа юм.

Манай улс өнгөрсөн сард 75 мянган тонн шатахуун захиалж хэрэглэсэн бол энэ сард 85 мянган тонн болж өссөн. Нэмэгдсэн хэрэгцээг хангах зорилгоор 25 мянган тонн евро-5 стандартын АИ92 авто бензинийг ОХУ-аас худалдан авч, аж ахуйн нэгжүүд нийлүүлж байна. Евро-5 стандартын бүтээгдэхүүний үнэ нийлүүлэгчээсээ хамааран ялгаатай нийлүүлж байгаа тул дотоодын борлуулалтын үнэд нөлөөлж байна.

Үүнээс гадна ОХУ-д авто бензиний үнэ тодорхой хэмжээнд өссөн. Москва орчмын төвийн бүсэд нэг литр бензин 62–64 рубль буюу манай мөнгөөр 2800 орчим төгрөгийн үнэтэй байгаа бол Монгол Улстай хил залгаа Якут, Буриадын бүс нутагт 4000 орчим төгрөгт хүрч борлуулагдаж байна. Энэхүү нөхцөл байдалтай холбоотойгоор евро-5 стандартын АИ92 бензиний үнэ өссөн.

Нийлүүлэлтийн хувьд ОХУ-ын тал ойрын хугацаанд хэвийн нийлүүлэлт хийнэ гэдгээ илэрхийлсэн. Үүний дагуу Монгол Улсад орж ирэх АИ92 бензиний хэмжээ нэлээд нэмэгдсэн. Сүүлийн тав хоногийн хугацаанд 300 гаруй вагон автобензин орж ирсэн бөгөөд хэрэглээнээс давсан хэмжээгээр нийлүүлэлт хийгдэж эхэлсэн тул ойрын өдрүүдэд үүссэн оочир дараалал буурна гэдэгт итгэлтэй байна. Дизель түлшний тухайд, арванхоёрдугаар сард 135 мянган тонн бүтээгдэхүүн захиалснаас одоогоор 90 хувь нь манай улсад нийлүүлэгдээд байгаа.

ОХУ өөрөө ч дотооддоо тодорхой хэмжээнд хомсдолтой байгаа. Зарим тохиолдолд “Петровис” компанийг шүүмжлэх хандлага гардаг ч тус компани Монгол Улсын 330 суманд шатахуун түгээх салбартай, 100 өрхтэй суманд хүртэл бензин нийлүүлж, хүмүүсийг ажлын байраар хангаж байгааг ойлгох хэрэгтэй. Зах зээлийн зарчмаар бол алслагдсан сумдын ШТС-уудаа хаах боломжтой ч нийгмийн хариуцлагын хүрээнд үйл ажиллагаа явуулж байгаа цөөн компаниудаа ад үзэх бус, шаардлага тавих үедээ тавьж, хамтран ажиллах нь зүйтэй.

Одоогийн байдлаар баруун таван аймагт шатахууны асуудал бүрэн шийдэгдсэн, зүүн хоёр аймагт ч бензиний хомсдол байхгүй байна. Харин төвийн бүс, говийн бүс чиглэлд хүндрэл илүүтэй ажиглагдсан. Сэлэнгэ, Дархан, Эрдэнэт, Хөвсгөл, Архангай, Булган чиглэлийн хангалт сүүлийн өдрүүдэд сайжирч байна.

Уул уурхайн тээвэрт явж байгаа том оврын машинууд өндөр үнэтэй евро-5 стандартын дизель түлш авч чадахгүйгээс иргэдэд зориулсан, евро-2 стандартын хямд түлшийг авч, нэг тонн орчим багтаамжтай шаланзандаа дүүргэн хэрэглэж байгаа нь нийлүүлэлтэд нөлөөлж байгаа.

Өнөөдрөөс нөхцөл байдал хэвийн болно гэж үзэж байна. Яг одоо Толгойт өртөөнд 33 вагон, Рашаант өртөөнд 5 вагон, Улаанбаатар өртөөнд 7 вагон бууж, нийтдээ 45 вагон буюу 2500 тонн бензин нийслэлд ирж байна. Улаанбаатар хотод өдөрт 100 машин шатахуун түгээлт хийж байгаа юм.

АМГТГ-ын дарга П.Баянбаатар: Евро-2 стандартын түлшийг 1996 оны стандарт гэж ойлгож болно. Харин евро-5 стандартын шатахуун үнийн хувьд зөрүүтэй байгаа нь чанарын бодит ялгаатай байдалтай холбоотой. Олон улсын судалгаагаар евро-5 стандартын түлш нь тоосонцрын ялгарлыг 85 хувиар, метан хийг 80 хувиар, азотын ислийг 90 хувиар бууруулж, түлшний зарцуулалтыг 3 хувиар багасгахын зэрэгцээ хөдөлгүүрийн дотоод бохирдлыг 75 хувиар бууруулдаг нь тогтоогдсон байдаг.

Өөрөөр хэлбэл, шатахууны стандарт дээшлэх тусам байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөө багасч, эдийн засаг, техник ашиглалтын хувьд олон давуу тал бий болдог. Иймээс дэлхийн олон улс орон шат дараатайгаар евро-5 стандарт руу шилжиж байна. Харин манай улсад энэ ялгааг төдийлөн ойлголгүй, бүх шатахууныг адилхан гэж хүлээж авах хандлага түгээмэл байгаа нь бодит нөхцөл байдлыг зөвөөр үнэлэхэд саад болж байгаа юм.

Цаашид хэрэгжүүлэх томоохон ажлуудын нэг нь бүх шатахуун түгээх станцыг системд холбож, аль ШТС-д хэдий хэмжээний үлдэгдэл байгааг хянах нэгдсэн систем нэвтрүүлэх явдал юм. Энэ ажлыг хэрэгжүүлэх чиглэлээр холбогдох байгууллагууд шат дараатайгаар ажиллаж байна.