Агаарын бохирдлыг бууруулах Үндэсний хорооны дэргэдэх Эрдэмтдийн зөвлөл хуралдаж, “Тавантолгой түлш” ХХК-ийн хэрэглэж буй түлшний чанар, хагас коксон түлшинд шилжих зөвлөмжийн хэрэгжилт, бодит үр дүнг хэлэлцсэн байна.

Энэ жил хагас коксын хэрэглээ рүү шилжсэнээр агаарын чанарт бодит үр дүн гарч эхэлсэн

"Тавантолгой түлш" ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Ц.Эрдэнэбаяр: 2025–2026 оны галлагааны улиралд эрдэмтдийн зөвлөмжийн дагуу “Тавантолгой түлш” компани хагас коксыг үндсэн түлш болгон хэрэгжүүлж байна. Энэхүү шийдвэрийн хүрээнд түлшнээс үүдэх ялгарлыг ойролцоогоор 50 хувиар бууруулах, нийслэлийн агаарын чанарт 27–28 хувийн эерэг нөлөө үзүүлэх тооцоолол гарсан.

Энэхүү 27–28 хувийн үзүүлэлт нь нийслэлийн агаарын бохирдол олон хүчин зүйлээс хамаардаг гэдгийг харгалзан тооцоолсон дүн юм. Тэдгээрийн нэг гол эх үүсвэр нь гэр хорооллын айл өрхүүдийн хэрэглэж буй шахмал түлш бөгөөд агаарын чанарт сөргөөр нөлөөлж буй одоогийн түлшийг хагас коксоор солиход ийм хэмжээний сайжрал гарна гэж үзсэн. 2025 оны арванхоёрдугаар сарын 1–21-ний хооронд хийсэн урьдчилсан тооцоогоор 23–24 хувийн эерэг үр дүн аль хэдийн гарсан байна. Эрдэмтдийн зөвлөл дүгнэлтээ гаргаж, мэргэжлийн байгууллага, лаборатори, судлаачид судалгааны үр дүнгээ танилцуулж байгаа бөгөөд уг дүн шинжилгээнд бид сэтгэл хангалуун байна.

Нийлүүлэлтийн хувьд өнгөрсөн намар төлөвлөлтийн доголдлоос шалтгаалсан асуудал гарч байсан ч одоогийн байдлаар түлшний нийлүүлэлт хэвийн явагдаж байна. Нийслэлийн гэр хорооллын айл өрхүүдэд борлуулах төлөвлөсөн хэмжээний түлшний нөөц бүрэн хангагдсан тул энэ талаар санаа зовох шаардлагагүй юм. Хөрөнгө санхүү, өртгийн асуудлаар иргэд цахим орчинд идэвхтэй байр сууриа илэрхийлж, үйлдвэрт бүрэн боловсруулсан түлшийг яагаад гадаадаас авч байна вэ гэсэн асуултыг ихээр тавьж байна. Үнэн хэрэгтээ Монгол Улсад одоогоор нүүрсний брикет болон хагас коксын бүрэн хэмжээний үйлдвэр байхгүй.

Гэсэн хэдий ч энэ жил хагас коксын хэрэглээ рүү шилжиж, бодит үр дүн гарч эхэлсэнтэй уялдуулан дотоодын үйлдвэр байгуулах ажлыг эрчимжүүлж байна. Иймд ирэх оноос эхлэн хагас коксыг дотоодоосоо ханган нийлүүлэх боломж бүрдэнэ гэж тооцоолж байна.

Иргэдийн сонирхож буйгаар, ирэх оноос хагас коксыг 100 хувь дотооддоо үйлдвэрлэж эхэлнэ гэж ойлгож болно. Гэхдээ тодорхой нөхцөлд, тухайлбал дулаан улиралд болон утаа тогтоц багатай үед өмнөх шахмал түлш, мидлингийн нөөцийг хязгаарлагдмал хэмжээнд ашиглана. Харин ид хүйтний, агаарын бохирдол өндөртэй үед дотоодод үйлдвэрлэсэн хагас коксоор үндсэн нийлүүлэлтийг хийж ажиллах юм.

Агаарын бохирдол өмнөх жилийнхээс буурсан үзүүлэлтүүд ажиглагдсан

МУИС-ийн Инженер Технологийн Сургуулийн захирал, профессор Ч.Сономдагва: Өмнө нь “Тавантолгой түлш” ХХК-ийн хэрэглэж байсан түлш чанарын шаардлага хангахгүй гэсэн дүгнэлт гарсан. Үүнтэй холбоотойгоор түлшийг шинэ эх үүсвэрээс авах зөвлөмжийг эрдэмтдийн зүгээс өгсөн юм.

Шинэ түлшийг хэрэглэж эхэлснээс хойш эхний хоёр сарын байдлаар тодорхой хэмжээний эерэг үр дүн ажиглагдаж байна. Гэхдээ одоогоор бүрэн дүгнэлт хийх боломжгүй байна. Учир нь энэ жил хур тунадас, тэр дундаа цас ихтэй байсан бөгөөд цастай өдрийн тоо нэмэгдэх тусам агаарын бохирдол буурдаг онцлогтой. Иймээс сарын дундаж үзүүлэлтийг шууд өнгөрсөн жилийнхтэй харьцуулах нь учир дутагдалтай юм.

Харин өдрөөр нь задлан харьцуулж үзэхэд агаарын бохирдол өмнөх жилийнхээс буурсан үзүүлэлтүүд ажиглагдсан.

Утааны найрлагын хувьд бид одоогоор өөрсдийн хэмжилтээр тогтоож байгаа ерөнхий үзүүлэлтүүдийг л танилцуулж байна. Гэвч утаанд агуулагдаж буй нарийн ширхэгтэй тоосонцрын агууламжийг илүү нарийвчлан хэмжих шаардлагатай гэж үзсэн. Тухайлбал, РМ2.5 буюу 2.5 микрон болон түүнээс бага хэмжээтэй нарийн ширхэгтэй тоосонцор, цаашлаад РМ1 буюу бүр ч нарийн агууламжийг тогтмол судлах шаардлага бий. Гэвч ийм нарийвчилсан хэмжилт нь ихээхэн хөрөнгө, техник хэрэгсэл, цаг хугацаа шаарддаг тул байнга хийхэд хүндрэлтэй байдаг.

Бидний хийсэн судалгаагаар РМ2.5 тоосонцрын агууламж өвлийн улиралд эрс нэмэгддэг бөгөөд үүний ойролцоогоор 90 хувь нь РМ1 буюу маш нарийн ширхэгтэй тоосонцор эзэлж байна. Энэ төрлийн тоосонцор нь хүний эрүүл мэндэд шууд сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Өөрөөр хэлбэл, РМ2.5-ыг шүүх зориулалттай маск зүүсэн байсан ч РМ1 тоосонцрыг ихэнх тохиолдолд шүүх боломжгүй гэсэн үг юм. Иймд цаашид агаарын бохирдлын судалгаанд илүү нарийн ширхэгтэй тоосонцрын агууламжийг тогтмол, нарийвчлан судлах шаардлагатай гэж үзэж байна.