Сэрүүлгээ 06:30-д тохируулсан атлаа ямар ч дуу чимээгүй, гадаад дохиогүй байхад яг түүнээс хэдхэн минутын өмнө сэрж байсан тохиолдол байсан л биз дээ? Энэ нь санамсаргүй тохиолдол биш аж. Харин таны биологийн цаг буюу биеийн дотоод цаг зөв ажиллаж байгаагийн илрэл юм.
Тархины гүнд супрахиазматик цөм хэмээх жижиг мэдрэлийн эсүүдийн бүлэг байдаг. Үүнийг биеийн “гол удирдлагын цаг” гэж нэрлэдэг. Энэхүү төв нь 24 цагийн мөчлөгт нийцсэн циркадиан хэмнэл зэрэг дотоод хэмнэлүүдийг уялдуулж, нойр, биеийн халуун, өлсгөлөн, хоол боловсруулалтыг зохицуулдаг.
Циркадиан хэмнэл нь биднийг хэзээ нойрмоглох, хэзээ сэргэлэн байхыг тодорхойлдог. Хүмүүсийн унтаж, сэрэх дуртай цаг өөр өөр байдаг нь хэвийн үзэгдэл юм. Зарим хүмүүс “өглөөний хүн” байж эрт сэрж, эрт унтдаг бол, зарим нь “шөнийн шар шувуу” шиг оройтож унтаж, орой сэрдэг. Энэ ялгаа нь циркадиан хэмнэлийн онцлогоос шалтгаалдаг.
Тогтмол унтах, сэрэх, хооллох, дасгал хийх зуршил нь биеийн гол цагийг сургадаг. Ингэснээр бие махбодь эдгээр үйлдэл хэзээ болохыг урьдчилан таамаглаж, холбогдох даавруудыг тохирсон үед ялгаруулж эхэлдэг байна. Жишээлбэл, өглөө сэрэх үед “кортизолын сэрэх урвал” гэж нэрлэгдэх үзэгдэл явагддаг. Энэ нь кортизол хэмээх даавар огцом нэмэгдэж, биднийг өдрийг эрч хүчтэй эхлэхэд бэлтгэдэг.
Хэрэв та тогтмол цагт босож, өглөөний гэрэлд байнга өртдөг бол биеийн цаг тань таны босдог цагийг сурна гэсэн үг. Сэрүүлэг дуугарахаас өмнө бие аажмаар бэлтгэгдэнэ. Ингэхдээ:
Ингэснээр сэрүүлэг дуугарах үед бие тань аль хэдийн сэрэх шилжилтэд орсон байдаг. Үүнийг дааврын “зөөлөн сэрүүлэг” гэж ойлгож болно.
Сайн таарсан биологийн цаг уу, муу нойр уу?
Хэрэв та сэрүүлгээсээ өмнө сэрээд сэргэлэн, амарсан мэдрэмжтэй байвал, таны циркадиан хэмнэл сайн таарсан гэсэн үг. Биеийн цаг тань таны өдөр тутмын хуваарийг урьдчилан таамаглаж сурсан байна. Харин сэрүүлгээсээ өмнө сэрсэн ч бүрэн сэрээгүй, ядарсан мэдрэмжтэй байвал энэ нь сайн таарсан хэмнэлээс илүүтэй нойрны чанар муу байгааг илтгэж магадгүй.
Тогтмол унтах, сэрэх цагтай байх нь биеийн дотоод цагийг зөв тохируулахад чухал, ялангуяа өдрийн гэрэл, температурын өөрчлөлт зэрэг байгалийн дохиотой нийцэж байвал илүү үр дүнтэй. Ингэснээр унтах, сэрэх нь амархан болж, өглөө илүү сэргэг босдог. Тогтмол хуваарь нь биеийг “цаг барьж сургаад”, хэзээ сэрэхээ урьдчилан мэддэг болгодог. Харин тогтворгүй унтах хуваарь нь дотоод хэмнэлийг будлиулж, нойрмоглох, анхаарал төвлөрөхөд хүндрэл учруулна.
Тогтсон хэв маяггүй үед бие сэрүүлэгт найдахаас өөр аргагүй болж, гүн нойрны үеэс гэнэт сэрэхэд хүрч, өглөө манарсан мэдрэмж (sleep inertia) төрдөг.
Сэрүүлэггүйгээр сэрэхэд биеэ хэрхэн сургах вэ?
Унтах, сэрэх тогтмол цагтай байх (амралтын өдрүүдэд ч)
7–8 цагийн хангалттай нойр авах
Кофеин, согтууруулах ундаа, хүнд хоолноос зайлсхийх
Унтлагын орчныг харанхуй байлгаж, унтахын өмнө дэлгэц хэрэглэхгүй байх
Өглөө байгалийн нарны гэрэлд тогтмол гарах
Сэрүүлэггүйгээр өөрөө сэрж чадна гэдэг нь таны бие хангалттай амарсан, биологийн цаг тань эрүүл байгаагийн шинж юм.
