Казахстан, Хятадын хамтран бүтээсэн “нано хиймэл дагуул”-ыг Хятадын пуужингаар тойрог замд амжилттай хөөргөсөн нь Орос–Казахстаны олон жилийн хамтын сансрын хөтөлбөрийн ирээдүйд дохио өгч буй үйл явдал боллоо.

Казахстаны Засгийн газрын мэдэгдэлд дурдсанаар Dier-5 нэртэй сансрын хөлгийг арванхоёрдугаар сарын 13-нд хөөргөж, дэлхийгээс ойролцоогоор 531 км-ын өндөрт тойрог замд оруулжээ. Уг хиймэл дагуулыг Казахстаны Аль-Фарабигийн нэрэмжит их сургууль болон БНХАУ-ын Шиань хот дахь Зүүн хойд Политехникийн их сургуулийн мэргэжилтнүүдийн баг ердөө нэг жил гаруйн хугацаанд бүтээсэн бөгөөд уг хиймэл дагуул нь шинжлэх ухааны туршилтууд хийх юм байна.

Казахстаны албаны хүмүүс уг хиймэл дагуулыг өгөгдөл цуглуулах, дамжуулахад зардал багатай, найдвартай шийдэл хэмээн онцолжээ.

“Энэхүү хамтын ажиллагаа нь сансрын судалгаа хийх, мэргэшсэн боловсон хүчин бэлтгэх, хамтарсан хиймэл дагуулууд хөгжүүлэх шинэ боломжийг нээж байна. Мөн энэхүү төсөл нь микроспутник ашиглан дэлхийг алсаас тандан судлах боломжийг олгож байна” хэмээн Засгийн газрын мэдэгдэлд дурджээ.

Уг хөөргөлт Казахстаны сансрын хөтөлбөрийн хувьд чухал алхам болсноос гадна, Хятад улс арилжааны хиймэл дагуул хөөргөх зах зээлд эзлэх хувиа нэмэгдүүлэх зорилгодоо ахиц гаргасан явдал боллоо. Dier-5 сансрын хөлөг нь ойролцоогоор 660 фунт (299 кг) даацтай гэж тооцоолж байна.

Зарим ажиглагчид Казахстан–Хятадын энэхүү санаачилгыг Казахстан болон Оросын хамтарсан, хоёр арван жил үргэлжилж буй “Байтерек” нэртэй сансрын хөтөлбөрт итгэх итгэл сул байгааг илтгэсэн далд дохио гэж үзэж байна. Байтерек хөтөлбөр нь Казахстаны Байконурын сансрын буудлыг шинэ, хямд өртөгтэй Союз-5 пуужинд тохируулан шинэчлэх зорилготой юм.

ОХУ-ын төрийн өмчит сансрын агентлаг Роскосмос-ын зохион бүтээсэн энэхүү пуужин үйлдвэрлэлийн удаан хугацааны сааталтай тулгарсаар иржээ. Анх SpaceX-ийн Falcon 9 пуужинтай арилжааны зах зээлд өрсөлдөх зорилготой байсан ч одоо зарим шинжээчид Союз-5 пуужин хөөрөхөөсөө өмнө л хоцрогдсон технологи болж магадгүй хэмээн эргэлзэж байна.

Өнгөрсөн 10 дугаар сард ОХУ-ын Гадаад хэргийн сайд Сергей Лавров Союз-5 пуужин “хөгжүүлэлтийн эцсийн шатандаа орсон” гэж мэдэгдсэн. Харин нэг сарын дараа Казахстаны Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаев Москвад айлчлах үеэр Оросын тал оны эцэс гэхэд Союз-5-ыг хөөргөхөд бэлэн болно гэж мэдээлжээ. Гэсэн ч 2025 оныг дуусахад хэдхэн хоног үлдсэн энэ үед хөөргөлт болох ямар ч шинж тэмдэг харагдахгүй байна.

Токаевын айлчлалын хүрээнд Казахстан, Оросын албаны хүмүүс Байтерек хөтөлбөрт шинэ эрч хүч өгөх зорилготой протоколд гарын үсэг зурсан ч Хятадын хамтарсан хөөргөлт нь Астана өөр хувилбаруудыг давхар харгалзан үзэж байгааг тодорхой харуулж байна.

21 дүгээр зууны эхнээс хойш ОХУ-ын сансрын хөөргөлтийн зах зээл дэх эзлэх хувь тасралтгүй буурсаар иржээ. 2005 онд Орос улс 26 тойрог замын хөөргөлтөөр дэлхийд тэргүүлж, тухайн жилийн нийт хөөргөлтийн бараг 50 хувийг эзэлж байсан. Харин арван жилийн дараа дэлхий даяар хөөргөлтийн тоо эрс нэмэгдсэн ч Оросын хөөргөлтийн тоо харьцангуй тогтвортой хэвээр байснаар зах зээлийн эзлэх хувь нь 33 хувь болж буурсан байна.

Харин энэ жил Оросын эзлэх хувь нийт 312 хөөргөлтийн 5 хувиас доош унажээ. Харин АНУ одоогоор зах зээлийн 57 хувийг эзэлж байна.