Монгол Улсын усны нөөцийн санг арвижуулан хамгаалах чиглэлд ажиллаж байгаа "Улаанбаатар хотын нийт ус хангамжийг нэмэгдүүлэх хөтөлбөр”-ийг онцолж байна. Уг хөтөлбөрийг Монголын Мянганы сорилтын сан хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд 2026 оны гуравдугаар сарын 31-ний дотор томоохон бүтээн байгуулалтыг дуусгахаар ажиллаж байгаа аж. Тус хөтөлбөр нь АНУ-ын Мянганы сорилтын корпорацын 350 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж, Монгол Улсын Засгийн газрын 111.76 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтаас бүрдсэн нийт 462 сая ам.долларын санхүүжилт бүхий Усны Компакт гэрээ юм. Уг гэрээ амжилттай хэрэгжсэнээр Улаанбаатар хотын ус хангамж 80 гаруй хувиар нэмэгдэж, нийслэл хот баруун зүгт өргөжин тэлэх, эдийн засаг өсөх таатай боломж бүрдэнэ. Хөтөлбөрийн хэрэгжилттэй холбоотойгоор Монголын Мянганы сорилтын сангаас “Усны тухай ярилцъя” сэдвээр уулзалт (2025.12.15) хийлээ. Тус уулзалтаар ямар асуудлууд хөндөгдсөнийг тоймлон хүргэе.
Э.Энхгэрэл: Улаанбаатар хотын нийт ус хангамжийг нэмэгдүүлэх хөтөлбөрийн нийт гүйцэтгэл 94 хувьтай байна
Монголын Мянганы сорилтын сангийн гүйцэтгэх захирал Э.Энхгэрэл: Мянганы сорилтын корпорац 2004 оноос хойш дэлхийн 50 улсад нийт 19 тэрбум долларын 82 хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн. Монгол Улсад хэрэгжүүлж байгаа Усны компакт гэрээнд 2018 оны долоодугаар сард гарын үсэг зураад, есдүгээр сард тухайн үед Ерөнхий сайд байсан У.Хүрэлсүх компакт гэрээг хэрэгжүүлэх болсноо тунхаглаж байсан. Хөрөнгө оруулалт АНУ-ын татвар төлөгчдийн мөнгө учраас тодорхой үр дүнд хүрэх ёстой гэсэн дүрэмтэй. Тиймээс гэрээ таван жилийн хугацаанд хэрэгжиж чадвал сайн. Чадахгүй бол мөнгөө буцаагаад татдаг буцалтгүй тусламж. Монголд эхний Компакт гэрээ 2008-2013 онд тодорхой таван салбарт хэрэгжээд дууссан. Ингэхдээ Монголын Компакт гэрээний хүрээнд 16 сая долларыг буцаж хураалгасан. Өөрөөр хэлбэл, төсөл хөтөлбөрийн зарим үйл ажиллагаа хэрэгжиж амжаагүй болохоор буцалтгүй тусламжийн мөнгөө хураалгасан гэсэн үг. Усны Компактын хүрээнд үндсэн гурван төсөл хэрэгжүүлж байгаагийн хоёр нь хатуу дэд бүтцийн, гурав дахь нь бодлого зохицуулалтын шинжтэй. Эхнийх нь ус хангамжийн шинэ эх үүсвэр бий болгоход чиглэсэн. Улаанбаатарын оршин суугчдын унд, ахуй, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний зорилгоор ашиглах усны нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлнэ. Хоёрдугаарт, Төв цэвэрлэх байгууламжаас гарах хаягдал усыг дахин боловсруулаад, ДЦС-уудад ашиглах замаар газрын доорх усны эрэлтийг бууруулах төсөл хэрэгжүүлж байна. Өөрөөр хэлбэл, усны хомсдолоос урьдчилан сэргийлэх зорилгодоо хүрээд зогсохгүй усны эрэлт, нийлүүлэлтийн зохистой менежментийг хэрэгжүүлэх суурь тавигдаж байна гэхэд болно.
Компакт гэрээний санхүүжилтээр Биокомбинат, Шувуун фабрик орчмын газрын доорх усны ордыг түшиглэн шинээр байгуулж буй Улаанбаатар хотын ус хангамжийн хамгийн том баруун эх үүсвэрээс олборлох 50 хүртэл сая шоо метр усыг Сонгинохайрхан уулын зүүн бэлд барьсан Ус гүн цэвэршүүлэх дэвшилтэт технологи бүхий үйлдвэрт Монгол Улсын ундны усны стандартад нийцүүлэн цэвэршүүлж, ус хангамжийн төвлөрсөн сүлжээнд нийлүүлнэ. Тус үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт өнөөдөр 99.5 хувьд хүрээд байгаа бөгөөд туршилт тохируулгын ажил ид үргэлжилж байна.
Усны Компактын хоёр дахь төслийн хүрээнд Монгол Улсад анх удаа Хаягдал ус дахин боловсруулах томоохон үйлдвэрийг, ус дамжуулах шугам хоолой, ус нөөцлөх сав, өргөлтийн шахуургын станц, холбогдох дэд бүтцийн нь хамт барьж байгуулж байна. Энэ төсөл хэрэгжсэнээр дахин боловсруулсан хаягдал усыг эрчим хүчний үйлдвэрлэлд анх удаа нэвтрүүлж байгаа бөгөөд Шинэ Төв цэвэрлэх байгууламжаас гарах хаягдал уснаас дахин боловсруулж, ДЦС-3, ДЦС-4-т үйлдвэрийн зориулалтаар эргүүлэн ашиглаж, жилд 18 сая орчим шоо метр хүртэлх гүний усыг дахин боловсруулсан хаягдал усаар орлуулж, гүний цэнгэг усны нөөцийг хэмнэх боломж бүрдэнэ. Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэр байгуулах төслийн нийт гүйцэтгэл 95 хувьтай явж байна. Үйлдвэрийн барилга угсралтын ажил бүрэн дуусаж, өдөрт 50 мянга хүртэлх шоо метр, MNS 4943:2015 стандартад нийцсэн хаягдал усыг хүлээн авч, тоног төхөөрөмжийн туршилтын ажлыг эхлүүлээд байна.
Мянганы сорилтын корпорацын Компакт гэрээгээр хэрэгжүүлж байгаа төсөл, хөтөлбөрийн онцлог нь зөвхөн хатуу дэд бүтэц, барилга байгууламж бариад орхих биш, тухайн дэд бүтэц урт хугацаанд үр өгөөжөө өгч, тогтвортой үйл ажиллагаа явуулах чадавх, нөхцөл бүрдсэн байхад мөн анхаарал хандуулдаг.
Компактын гурав дахь буюу Усны салбарын тогтвортой байдлыг хангах төсөл энэ чиглэлд хэрэгжиж байна. Дээрх хоёр том бүтээн байгуулалтын үр ашгийг урт хугацаанд хадгалах, Улаанбаатар хотын ус хангамжийн тогтвортой байдлыг хангахад чиглэсэн 5 дэд үйл ажиллагааны хүрээнд бодлогын чанартай 40 орчим жижиг төслийг хэрэгжүүлж байна. Усны салбарын бодлого, хууль эрх зүйн орчныг сайжруулах, хүний нөөц, техникийн болон институцийн чадавхыг бэхжүүлэх, гэр хорооллын шугамд холбогдсон 180 гаруй ус түгээх байрыг 24 цагийн ажиллагаатай болгож автоматжуулах, үйлдвэрийн хаягдал усны бохирдолд хяналт тавих, бууруулах зорилгоор дэвшилтэт технологи бүхий лабораторийн тоног төхөөрөмжөөр хангах зэрэг олон ажил хийж байна. Энэ төслийн хүрээнд мөн Монгол Улсын усны нөөц, ус ашиглалттай холбоотой бүх мэдээллийг нэг систем дээр нэгтгэж, усны нөөцөө хариуцлагатай, үр ашигтайгаар удирдах чухал суурийг тавьж өгч байгаа ewater.mn системийг хөгжүүлж байна. Усны Компакт гэрээ хэрэгжсэнээр Улаанбаатар хот ойрын 30 жилдээ усны хомсдолоос айх аюулгүй болно. Т.Энхтунгалаг: Усны Компактын үр өгөөж ирээдүйд илүү нэмэгдэнэ
Монголын Мянганы сорилтын сангийн Худалдан авах ажиллагааны захирал Т.Энхтунгалаг: Усны Компакт гэрээ бол мега төсөл. Учир нь Улсын хүн амын тал нь оршин суудаг, эдийн засгийн гуравны хоёрыг бүрдүүлдэг нийслэл Улаанбаатар хотын урт хугацааны, тогтвортой хөгжлийн нэг суурь дэд бүтэц болох ус хангамжийн асуудлыг шийдвэрлэж байна. Тухайлбал, Монгол Улсад анхдагчид тооцогдох усны хоёр томоохон үйлдвэр барьж байгуулах, гэр хорооллын 180 ус түгээх байрыг автоматжуулах, усны салбарын асуудлыг цогцоор нь шийдвэрлэхэд чиглэсэн бодлогын дэмжлэгүүд бий болгож буй. Ингэхдээ уг төсөлд хагас тэрбум орчим доллар буюу 1.64 их наяд төгрөг зарцуулж байгаа.
Усны Компакт гэрээ 30 жилийн хугацаанд эдийн засгийн 10.9 хувийн үр өгөөжийг бий болгоно. Үр өгөөжийг нь 30 жилийн дараах Улаанбаатар хотын 656,124 өрхийн 2,427,657 иргэн хүртэнэ гэсэн үг.
Эдийн засгийн хурдацтай өсөлтийг хангах гол дэд бүтцүүдийн нэг ус хангамжийн асуудлыг оновчтой, цаг алдахгүй шийдэх нь хотын, цаашлаад улсын хөгжилд шууд нөлөөтэй.
Нийслэл хотын баруун тийш өргөжин тэлэх бодлоготой уялдсан, цаашлаад шинээр байгуулах дагуул хотуудын ус хангамжийн асуудлыг урьдчилан шийдвэрлэсэн.
Усны эрэлт, нийлүүлэлтийн тэнцвэр алдагдаж, усаа хязгаартайгаар хэрэглэх шаардлага үүсэх, улмаар хүн амын амьдралын чанар, нийтийн эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлэхээс урьдчилан сэргийлэх үр нөлөөтэй.
Дэд бүтцийн бүтээн байгуулалтыг МСК-ын шаардлага, ФИДИК-ийн гэрээний шаардлага, шалгуураар гүйцэтгэж байгаа тул үндэсний компаниуд олон улсын түвшинд томоохон дэд бүтцийн бүтээн байгуулалт хийх туршлага хуримтлуулж, хүний нөөцийн чадавх бэхжсэн.
Үндсэн гүйцэтгэгчээр шалгарсан бусад улсын компаниуд монгол компаниудыг туслан гүйцэтгэгчээр сонгон ажиллуулдаг. Дотоодын 100 гаруй компани туслан гүйцэтгэгчээр ажиллав.
Нийт 8092 хүнийг ажлын байраар хангасны 92 хувь нь монголчууд байна.
Орон нутгийн жижиг дунд бизнес эрхлэгчдээс 83 гаруй тэрбум төгрөгийн бараа, үйлчилгээний худалдан авалт хийгээд байна.
Ийнхүү Усны Компактын хүрээнд дэлхийн түвшний техник, технологи Монгол Улсад анх удаа өргөн цар хүрээтэй нэвтэрч, нутагшиж байна. Энэхүү цогц хөтөлбөрийг АНУ-ын МСК-ын шалгуур, шаардлага, олон улсын стандартын дагуу, шахуу хугацаанд багтаан амжилттай хэрэгжүүлэх гол хүч болсон чадварлаг залуу инженер, мэргэжилтнүүд гүйцэтгэж байгаа нь Компакт гэрээний хэрэгжилтийн үр дүнд үлдэж буй бас нэгэн бодит өв юм.
