2026 оны Төсвийн тухай хуулийг УИХ эцэслэн баталсан билээ. Батлагдсан төсөвтэй холбогдуулж Сангийн сайд Б.Жавхлан, Шадар сайд Х.Ганхуяг, Боловсролын сайд П.Наранбаяр, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир нар мэдээлэл хийлээ.
Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн тогтолцоонд томоохон өөрчлөлт хийнэ
Сангийн сайд Б.Жавхлан: 2026 оны төсөв дээр төсвийн тэлэлтийг тодорхой хэмжээнд хязгаарласан. ДНБ болон эдийн засгийн өсөлтөд оролцох хувийн хэвшлийн орон зайг тэлж, баялаг бүтээгчдээ дэмжсэн төсөв болж чадсанаараа онцлогтой.
Ирэх жилийн эдийн засгийн өсөлтийг 5.7 хувь, ДНБ-ийг 102 их наяд төгрөгт хүргэх гол өөрчлөлтүүдээ хадгалж чадсан. Тэнцвэржүүлсэн орлого 31.9 их наяд, урсгал зардал 24.9 их наяд, хөрөнгийн зардал 8.6 их наяд буюу том тоонууд үнсэндээ өөрчлөгдөөгүй. 2026 оны төсөв УИХ-д өргөн баригдсанаас хойш 1.351.3 тэрбумд нь өөрчлөлт орсон. Үүний 884 тэрбум нь цалин, тэтгэвэр, тэтгэмж нэмэгдэхэд зориулагдсан. Одоо байгаа урсгал зардал болон хөрөнгө оруулалтыг нэг зардлаас нөгөө зардал руу шилжүүлэх байдлаар зохицуулалт хийсэн. Тиймээс инфляцад ирэх дарамт харьцангуй бага. Хэрвээ эдгээр зардлуудыг цоо шинээр нэмэгдүүлсэн бол инфляцад сөрөг дарамт ирэхээр байлаа. "Хасвал нэмнэ, нэмбэл хасна" гэсэн зарчмаа баримтлаад төсвийг огт муутгаагүй, харин ч зарим нэг үзүүлэлт сайжирсан. Арванхоёрдугаар сарын 5 гэхэд орон нутгийн төсвүүд батлагдах ёстой.
Нэмэгдэж байгаа цалин, тэтгэвэр, тэтгэмж, хөрөнгө оруулалт нь дандаа зохицуулалтын саналууд байгаа. Төсвийн ерөнхийлөн захирагч нарын урсгал зардлаас жигд 12.7 хувь хасагдсан. Энэ хасагдаж байгаа дүн баярлах зүйл биш. Төсөв өргөн баригдсанаас хойш маш олон асуудлууд яригдлаа. Салбар болон нийгмийн шаардлагад үндэслэсэн өөрчлөлтүүд зохих хэмжээнд хийгдсэн. Эдгээр өөрчлөлтүүдийг хийхийн тулд төсвийн ерөнхийлөн захирагч нар ирэх жилийн ажлын төлөвлөгөөнөөсөө 10-15 хувийн ажлыг хумьж байна гэсэн үг. Төсөв батлагдаад үйл ажиллагаа ч эхлээгүй байхад тодотгол ярих эрт байна. Засгийн газар 2026 онд одоо батлагдсан төсвөөрөө үйл ажиллагаагаа бүрэн санхүүжүүлээд явах боломжтой.
Мөн Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн тогтолцоонд томоохон өөрчлөлт хийнэ. Өөрөөр хэлбэл нийгмийн суурь өвчлөлүүдийг ЭМДС-аас буюу төсвөөс, татвар төлөгчдийн өгч байгаа татаасаар санхүүжилтийг нь хийнэ. Харин хувь хүний өөрийнх нь хариуцлагаас шалтгаалсан өвчлөлд зориулсан эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг ЭМДС-аас санхүүжүүлэхгүй. ЭМДС-д хийсэн хяналт шалгалтаар маш их зөрчил илэрсэн. Тиймээс хурууны хээгээр үйлчилгээ үзүүлдэг системийг нэвтрүүлнэ. Ингэснээр ЭМДС-ийн зардал суларна гэж харж байгаа.
Багш, эмч нарын цалингийн нэмэгдэл төсөвт бүрэн суусан
Боловсролын сайд П.Наранбаяр: Багш нарын цалинг нэмэгдүүлэх 520 тэрбум төгрөгийн санхүүгийн эх үүсвэр тавигдсан. Ажилтнуудыг давхар хамруулахаар УИХ дээр яригдаж байгаа. 520 тэрбум дээр нэмэгдээд ачааллын 100 тэрбум байгаа. Бид батлагдсан төсвийнхөө хэмжээнд боловсролын салбарт ажиллаж байгаа бүх хүмүүст цалингийн нэмэгдлийг хүргэхээр ажиллана. Ирэх оны арваннэгдүгээр сард 2 сая 800 мянгад хүргэх энэ нэмэгдэл одоогийн төсвийн хүрээнд орчихсон байгаа.
Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакер: Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд рүүгээ чиглэсэн тэтгэмж, бусад үйлчилгээнээс нэг ч төгрөг хасаагүй. Харин ч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн авдаг тэтгэмжийг 20 хувиар нэмэгдүүлсэн. Тэтгэврийн хувь хэмжээг 2023 онд баталсан хуулийн дагуу 8.6 хувь буюу 477.9 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдүүлж байгаа. Засгийн газраас бага тэтгэвэр авдаг /хувь тэнцүүлсэн/ тэтгэвэр авагчдынхаа тоог цаашид нэмэгдүүлэх зорилт тавин ажиллаж байна. 2026 онд нийтдээ 537 мянга орчим иргэн тэтгэвэр авна гэсэн тооцоолол байгаа. 2023 онд инфляцтай нь уялдуулж тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмэх хуулийн хүрээнд 8.6 гэсэн тоо гарч ирсэн. Дараа долоо хоногийн Засгийн газрын хурлуудаар тэтгэвэр нэмэх аргачлалаа батлаад явна.
Төрийн бүтцийг цомхон болгож, бизнест ээлтэй төсөв болсон
Шадар сайд Х.Ганхуяг: Урсгал зардлаас өөрчлөлт ороогүй мөнгө гэвэл хүүхдийн мөнгө, төрийн албан хаагчдын цалин, эрүүл мэндийн болон боловсролын байгууллагын гүйцэтгэлийн санхүүжилт болон даатгалын санхүүжилт, нийгмийн даатгал, онцгой байдалтай холбоотой зардлууд байна. Бусад байгууллагуудын төсвийн ерөнхийлөн захирагч нарын урсгал зардлаас 12.8 хувийг жигд хассан. 2027, 2028 оны төсөв орж хэлэлцэгдэх үед урсгал зардлыг үүнээс цааш танах боломж тун тааруу болсон. Төсөв үндсэндээ төрийн бүтцийг цомхон болгож, бизнест ээлтэй болж байгаа гэсэн үг. Эдийн засагт эзэлдэг төрийн орон зай энэ хэмжээгээр багасаж байгаа юм. Жилийн төлөвлөгөөнд урсгал зардал 24 хувиас хэтрэхгүй байна гэж заадаг. Энэ 24 хувь дотроо урсгал зардлын зохицуулалт хийсэн. Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн санхүүжилтийг 190 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдүүлж байгаа. Энэ нь эрүүл мэндийн салбарт ажилладаг бүх хүний үндсэн цалинг 15 хувиар нэмж болохоор дүн юм.
Тодруулбал, 190 тэрбум нь Эрүүл мэндийн даатгалын сан дотор байдаг цалингийн зардал дээр нэмэгдээд явах аж. Мөн цалингийн нэмэгдэл энэ жилийн хэлэлцээр хийж байх үеийн цалингийн суурь дүнгээс бодогдоно. Эхний хагас жилийн хугацаанд 35 хувиар, долдугаар сарын 1-ээс эхлээд тус бүр дөрвөн сарын хугацаанд 9, 9 хувиар нэмэгдээд явахаар жилийн эцэст одоо байгаа сууриасаа 75 хувиар нэмэгдэнэ гэлээ.
