УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны өнөөдрийн хуралдаанаар Үндсэн хуулийн цэцийн 2025 оны 08 дугаар дүгнэлтийн тухай хэлэлцсэн.

Гэхдээ Цэцийн Их суудлын хуралдааны шийдвэр эцсийнх учраас байнгын хорооны хуралдаануудад гишүүд асуулт асууж, хариулт авахгүй, санал хурааж, ямар нэгэн шийдвэр гарахгүй зөвхөн байр сууриа илэрхийлсэн юм. Ингэхдээ Цэцийн шийдвэр ойгомжгүй байгаа нь олон эргэлзээ төрүүлж байгааг гишүүд хөндлөө.

УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг: Х.Булгантуяа дарга Дэгийн хуулийг барьж ажиллана. Дэгийн хуультай холбоотой Үндсэн хуулийн Цэц дээр ямар ч маргаан байгаагүй.  Маргаан байгаагүй энэ хуулийг удирдлага болгож хуулийг даргалсныхаа төлөө Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэдэг бол энэ парламентын цаашдын дархлаанд маш ноцтой үр дагавар. Тэгэхээр бид Дэгийн хууль Үндсэн хуульд нийцэж байгаа эсэхийг дүгнүүлэх ёстой байсан юм. Дараа нь Х.Булгантуяа дэд даргын асуудлыг ярих ёстой байсан.

Дэгийн хууль нь өнөөдөр хүчин төгөлдөр буюу Үндсэн хууль зөрчсөн ямар нэг шийдвэр гараагүй байхад Х.Булгантуяа дарга дээр алгасаад энэ асуудлыг шийдэж байгаа нь хардалт төрүүлж байна.

Хэн дээр ч ирж болно. Чуулган даргалсан хүнийг ингэж хэлмэгдүүлж болохгүй. Ийм зүйл рүү явлаа. Үндсэн хуулийн Цэцийн эцэслэн шийдэж байгаа шийдвэр хүчингүй болгосугай гэж гардаг. Энд хүчингүй болгох тухай яриагүй шүү.

УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг: Эрүүл ухаан байхгүй газар хүчирхийлэл ихэсдэг гэдэг шиг л Цэцийн дүгнэлттэй холбоотой асуудлыг зарчмын байр суурины хувьд яаж хэлэлцэх ёстой юм гэдэг асуудал ярихаар хэн нэгний тал ч юм шиг, хэн нэгний улаан хамгаалагч ч юм шиг дайрдаг байдал гаарч байна. Харамсаж байна.

Цэц 38 хуудас дүгнэлт гаргасан.  Дүгнэлтэд орсон нэг хоёр өгүүлбэрээс болоод Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцэх юм уу, хэлэлцэхгүй юм уу гэдэг асуудал өрнөөд Үндсэн хуулиа хараад гацаанд орчихсон.

Зарим гишүүний хувьд Цэцийн дүгнэлтэд байгаа үг бүрийг дагах ёстой гэж байна. Хуульчид бидний хувьд Цэцийн дээр Үндсэн хууль байдаг гэж үздэг. 66.3-т УИХ-ын тогтоол Үндсэн хууль зөрчсөн гэсэн дүгнэлт гаргаад УИХ хүлээн зөвшөөрөгүй бол Цэц дахин хянаж үзэж эцсийн шийдвэр гаргана гэдэг үгтэй юм. Цэц ямар процессоор явсан нь мэдэгдэхгүй, яагаад ийм шийдвэр гарсныг би ойлгохгүй байгаа. Энэнээс болоод бид нар өнөөдөр ямар дэгээр, юу хэлэлцээд байгаагаа ч ойлгохгүй байдалд хүрсэн байна.  Үүнийг нэг талдаа гаргах нь зүйтэй. Таван жил, 10 жилийн дараа ямар үр дагавар үзүүлэх вэ гэдгийг бодож хамтдаа шийдвэрлэсэн нь дээр гэж үзэж байна.

Цэц дээр хоёр асуудлаар дүгнэлт гарсан. Гишүүнийг эгүүлэн татах асуудлыг шууд хэлэлцэх ёстой юм биш үү гэдэг байр суурь илэрхийлж байна. Хууль зүйн хувьд боломжгүй. 38 хуудас дүгнэлтийн 6 дугаар хуудсан дээр Цэцийн хурал болдог өглөө Засгийн газар талаас нэхэмжлэлийн шаардлагаа ихэсгэсэн.

Х.Булгантуяа дэд дарга өөрөө өргөсөн тангаргаасаа няцсан гэдэг нэмэлт шаардлага тавьсан. Энийг нь Цэц хэлэлцээд анализ хийгээд тийм үндэслэл тогтоогдохгүй байна, хурал даргалагчийн хувиар саналын буруу томъёолол уншиж Үндсэн хууль зөрчсөн байна гэдэг шийдвэр нь гарсан.

УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ: Эрх баригчид талцлаасаа болж анхаарал нь сулраад, сөрөг хүчин эрх баригчдын дотоод асуудал гэж анхаарал нь сулраад парламент бүхэлдээ сонор сэрэмжээ алдсан байх үед Үндсэн хуулийн цэц ийм шийдвэр гаргалаа. Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэр илт улс төрийн захиалгат гэдэг нь маш ойлгомжтой. Гурав хоногийн дотор цэрэг хөдөлгөх онц байдлын дэгээр шийдсэн. Тиймээс энэ асуудлыг нухацтай ярихгүй бол Цэц дараа нь ямар, ямар шийдвэр гаргахыг парламент анхааралдаа авах ёстой. Үндсэн хуулийн цэц нь УИХ-ын эцэслэн шийдвэрлэсэн шийдвэрийг Үндсэн хуульд нийцсэн үү гэдгийг л хянадаг.

Түүнээс биш парламентын гал тогоонд орж ирээд саналын томьёоллыг зааж өгөөд ингэж санал хураахгүй бол эгүүлэн татна гэдэг асуудал ярьдаг байгууллага биш. Үүнийг бид засахгүй бол цаашдаа парламент утгаа алдана. Байнгын хороод санал хурааж яах юм. Үндсэн хуулийн цэц парламентын ирцэд орох юм уу. Энэ чинь харилцан хяналт тэнцэлтэй өөр өөр байгууллага. Парламентын олонх нь Засгийн газраа байгуулж хариуцлага тооцдог зарчмыг Цэц эвдэж байна. Цаашдаа парламент дээр биш Цэцийн 9 гишүүнтэй учраа олчихвол Засгийн газарт хариуцлага тооцож чадахгүй жишиг рүү явна. Дээрээс нь энэ дүгнэлт өөрөө хурал удирдсаны төлөө, хурал удирдсан арга барил зарим хүмүүст таалагдахгүйн төлөө эгүүлэн татъя гэж байна. Хурал удирдаж байгаад эгүүлэн татагдчихдаг бол ард түмний мандат яах вэ. Ажлын хэсэг байгуулаад галтай сэдэв бариад авбал эгүүлэн татагдчихвал яах вэ. Энэ бол хуулийн хонгилоо яах вэ гэж байж Цэцийн хонгилтой нүүр тулна шүү.