Зүүн Ази, Номхон далайн бүс нутаг дэлхийн бусад бүсүүдтэй харьцуулахад эдийн засгийн хувьд илүү сайн үзүүлэлттэй хэвээр байгаа ч дэлхийн тодорхойгүй байдал нэмэгдэж буй энэ үед ажлын байр нэмэгдүүлэх болон өсөлтийг тогтвортой хадгалахын тулд илүү зоримог шинэчлэлүүд хийх шаардлагатай байгааг Дэлхийн банк онцолжээ.
Дэлхийн банкны 2025 оны аравдугаар сарын “Зүүн Ази, Номхон далайн эдийн засгийн шинэчилсэн төлөв” тайланд дурдсанаар, тус бүсийн эдийн засаг 2025 онд 4.8 хувиар өсөх төлөвтэй байна. Энэ нь 2024 оны 5.0 хувийн өсөлтөөс бага зэрэг буурч байгаа үзүүлэлт юм. Вьетнам улс 6.6 хувийн өсөлтөөрөө тэргүүлж байгаа бөгөөд түүний дараа Монгол (5.9%), Филиппин (5.3%) орж байна. Харин Хятад, Камбож, Индонези тус бүр 4.8 хувь, Номхон далайн арлууд 2.7 хувь, Тайланд 2.0 хувь өсөхөөр таамаглагджээ.
Бүс нутгийн нийтлэг сааралтын дунд Монгол Улсын эдийн засаг илүү өөдрөг төлөвтэй байгаа нь онцгой анхаарал татаж байна. Монголын ДНБ-ий өсөлт 2024 онд 5.1 хувь байсан бол 2025 онд 5.9 хувьд хүрэх төлөвтэй байна. Энэ өсөлтийг голлон Оюу толгой ордын зэсийн үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл, мөн сүүлийн жилүүдийн уур амьсгалын хүндрэлээс хойш хөдөө аж ахуйн салбарын сэргэлт дэмжиж байгаа юм. 2026 онд өсөлт 5.6 хувь орчимд хадгалагдах боловч гадаад эрэлт буурахтай холбоотойгоор бага зэрэг саарах төлөвтэй байна. Ийнхүү бүс нутгийн олон эдийн засаг удааширч буй энэ үед Монгол Улсын уул уурхай төвтэй өсөлт богино хугацаанд давуу тал болж байгаа ч энэ нь эдийн засгийн бүтцийн хамаарлыг тод харуулж байна.
Тайланд дурдсанаар, Монгол зэрэг түүхий эд экспортлогч орнууд нь дэлхийн зах зээл дээрх түүхий эдийн үнийн бууралт, гадаад валютын орлогын багасалт зэрэг хүчин зүйлээс үүдэлтэй санхүүгийн эмзэг байдалд өртөх эрсдэлтэй байгаа юм. Ийм нөхцөл байдал нь төсвийн тогтвортой байдалд нөлөөлж болзошгүй бөгөөд эдийн засгийн суурийг уул уурхайгаас гадуур төрөлжүүлэх шаардлага байгааг улам тодруулж байна.
Хөдөлмөрийн зах зээлийн хувьд, Зүүн Ази, Номхон далайн орнуудад ажил эрхлэлт нийтэд нь харьцангуй өндөр байгаа ч залуу ажилчдын хувьд ажлын байрны боломж хязгаарлагдмал хэвээр байна. Монгол Улсад хөдөлмөрийн зах зээлд оролцох түвшин 65 хувиас доогуур байгаа нь бүс нутгийн хамгийн доод түвшний нэгт тооцогддог. Ялангуяа эмэгтэйчүүд болон ахмад насныхан (55–64 нас)-ын оролцоо бага байгаа нь хөдөлмөрийн зах зээлийн тэгш бус байдлыг илэрхийлж байна. Үүнээс гадна, Монголын ажиллах хүчний насны хүн амын эзлэх хувь буурч эхэлсэн нь Хятад, Тайланд зэрэг орнуудад ажиглагдаж буй хүн амын хөгшрөлтийн чиг хандлагатай ижил төстэй байна. Энэ нь дунд хугацаанд хөдөлмөрийн нийлүүлэлт болон бүтээмжийн өсөлтөд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй.
Тайланд цаашлаад хүний нөөц болон дижитал дэд бүтцэд хөрөнгө оруулах, үйлчилгээний салбар дахь өрсөлдөөнийг нэмэгдүүлэх, мөн ажлын байр ба ур чадварын нийцлийг хангах бодлого хэрэгжүүлэх шаардлагыг уриалжээ. Хиймэл оюун ухаан, робот техник, дижитал платформуудын хурдацтай хөгжил нь бизнес, ажилтан, бодлого боловсруулагчдаас шинэ ур чадвар, илүү уян хатан, дасан зохицох чадварыг шаардаж байна.
Бүтцийн болон санхүүгийн түвшинд авч үзвэл, Монгол Улсын эдийн засаг нь гадаад шок болон бараа түүхий эдийн үнийн хэлбэлзэлд мэдрэмтгий хэвээр байна. Зэсийн үнийн уналт, гадаад хөрөнгө оруулалтын урсгалын өөрчлөлт, дэлхийн эдийн засгийн тодорхойгүй байдал зэрэг нь улсын төсвийн тэнцэл болон валютын ханшийн тогтвортой байдалд нөлөөлж болзошгүй. Иймээс санхүүгийн нөөцийг бэхжүүлэх, эдийн засгийн төрөлжилтийг нэмэгдүүлэх бодлого зайлшгүй шаардлагатай байна.
2025 оноос цааш тогтвортой өсөлтийг хадгалахын тулд Монгол Улс түүхий эдийн хамаарлыг бууруулах, хөдөлмөрийн оролцоог нэмэгдүүлэх, хүн амын насжилтад дасан зохицох зэрэг гүнзгий бүтэц, бодлогын шинэчлэл хийх шаардлагатай байгаа юм. Дэлхийн банкны үзэж буйгаар, Монгол Улс урт хугацаанд тогтвортой, хүртээмжтэй өсөлтөд хүрэхийн тулд эдийн засгийн төрөлжилт, зах зээлийн өрсөлдөх чадвар, гадаад нөлөөнд тэсвэртэй байдал зэргийг бэхжүүлэх нь нэн чухал юм.
