Энэ зун гантай байсантай холбогдуулж зудын эрсдэл хэр өндөр байгааг Ус, цаг уур орчны судалгаа мэдээллийн хүрээлэнгийн Хөдөө аж ахуйн цаг уурын судалгааны хэлтсийн дарга, доктор Ц.Бат-Оюунаас тодрууллаа. 

-Энэ жил ган хэр их байв. Та энэ жилийн зуншлагатай холбоотой мэдээллийг бидэнд өгвөл?

-Өнгөрсөн зун манай орны нийт нутгаар зуншлагын байдал харилцан адилгүй байсан. 7 дугаар сарын сүүлчийн арав хоногт нийт нутгийн 38 хувьд гантай болон гандуу, 62 хувьд хэвийн байсан бөгөөд 8 дугаар сард ургалтын байдал төдийлөн сайжраагүй, нийт нутгийн 46 хувьд гантай болон гандуу, 54 хувьд хэвийн байв. Тухайлбал: Баян-Өлгий, Увс, Төвийн зарим нутгаар, Ховд, Завхан, Дундговийн ганц нэг сумын нутгаар муу, Архангай, Говьсүмбэр Дорнодын нийт, Говь-Алтай, Хөвсгөл, Баянхонгор, Сэлэнгэ, Дорноговь, Өмнөговь, Сүхбаатарын ихэнх, Өвөрхангай, Төв, Хэнтийн зарим, Баян-Өлгий, Увс, Ховд, Булганы цөөн сумдын нутгаар хэвийн, бусад нутгаар дунд байв.

-Ойрын өдрүүдэд цас их орж цасан бүрхүүл тогтоод байна. Ялангуяа Хөвсгөл аймагт цас их хэмжээгээр орж байна. Энэ жил зудын эрсдэл хэр их байгаа вэ?

-Зудын урьдчилсан төлөвийг газрын ажиглалтын болон хиймэл дагуулын мэдээ болох ган, зуншлага, 2025-2026 оны өвөл-хаврын бэлчээрийн даац, бэлчээрийн ургац, агаарын температур, хур тунадасны дундажтай харьцуулсан хазайлт, цасны бүрхэц, зузаан болон 11 дүгээр сарын агаарын температур, хур тунадасны урьдчилсан төлөв зэрэг мэдээлэлд үндэслэн нэг сарын урьдчилгаатайгаар буюу 11 дүгээр сарын зудын нөхцөл, байдлыг Ус цаг уур, орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэнгээс боловсруулан гаргав.

Зудын урьдчилсан төлөвийн зургаас үзвэл нийт нутгийн  3%-д нэн их, 22%-д их, 21%-д дунд зэрэг, 26%-д бага, 28%-д маш бага хүндрэлтэй байхаар байна. Өөрөөр хэлбэл, Баян-Өлгий, Увс, Ховдын ихэнх нутгаар цасны нөхцөл тооцоогдоогүй байх үед зудын их болон нэн их эрсдэл үүсч, өвөлжилт хүндрэх төлөвтэй байна.

Уг мэдээллийг 2025 оны 10 дугаар сарын 14-нд боловсруулсан буюу ихэнх нутгаар тогтвортой цасан бүрхүүл тогтоогүй, цасны зузааны хэмжилт ороогүй үеийн урьдчилсан төлөв юм. Цаашид цасны зузаан нэмэгдэж, хүйтний эрч чангарах үед бодит нөхцөл болон нарийвчлан боловсруулсан цаг агаарын урьдчилсан мэдээгээр уг үнэлгээг 10 хоногоос сарын хугацаанд шинэчлэн боловсруулж мэдээлнэ.

-Энэ жил бэлчээрийн даац хэтрэлттэй холбоотой мэдээлэл их гарсан. Та бэлчээрийн даацтай холбоотой мэдээллийг өгвөл?

-Бэлчээрийн даац бэлчээрийн ургамлын бүтээмж буюу ургац нь  тухайн нутаг дэвсгэр дэхь малыг өвөлжиж хаваржуулахад хүрэлцээтэй байгаа эсэхийг илэрхийлж буй үзүүлэлт юм.

2025-2026 оны өвөл, хаврын бэлчээрийн даацыг баг бүрийн бэлчээрийн ургац, малын тоо, бэлчээрийн талбайн хэмжээ, бэлчээр ашиглах хугацаа зэрэг мэдээлэлд үндэслэн багийн нутгаар тооцоолов. Уг үнэлгээгээр нутгийн 60 орчим хувьд хүрэлцээтэй, харин 40 гаруй хувьд хэтэрч гарсан байна. Аймгийн дүнгээр авч үзвэл Баян-Өлгий, Увс, Ховдын ихэнх, Баянхонгор, Говь-Алтай, Төв, Сэлэнгэ, Дундговь, Өвөрхангай аймгийн зарим сумдын нутгаар даац олон дахин хэтэрч гарсан байна.

-Энэ жил зудын эрсдэл өндөр байгаатай холбогдуулан нийт малчид болон иргэдэд зөвлөмж өгнө үү?

-Дээрх урьдчилсан төлөвөөс манай орны 50 орчим хувьд өвөлжилтийн байдал хүндрэх төлөвтэй байгаа тул цаг уурын байгууллагаас боловсруулан гаргадаг цаг агаарын богино (хагас хоног-5 хоног), дунд (1 сар), урт (1-3 сар) хугацааны цаг агаарын урьдчилсан мэдээ болон зудын урьдчилсан төлөвийн мэдээг тогтмол авч ашиглах, цагийн байдал хүндэрсэн үед авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний урьдчилсан бэлтгэлийг бүрэн хангаж ажиллахыг зөвлөж байна.