Сайжруулсан түлшинд олгож байсан татаасыг ашиглан энэ жил 306 мянган тонн хагас кокс, мөн 40 мянган тонн сайжруулсан түлшийг нийлүүлэхээр нийслэлээс төлөвлөсөн. Хагас коксын талаар тайлбар өгөхдөө нүүрсний боловсруулалтын хамгийн сүүлчийн шатны бүтээгдэхүүн бөгөөд хорт бодис, хүнд металл, тоосонцрыг шүүн цэвэрлэсэн гэж мэдээлсэн юм. Хагас коксыг хэрэглэснээр нийслэлийн агаарын бохирдлыг 40-45 хувиар бууруулах боломжтой гэж үзсэн байна. Тэгвэл хагас коксон түлш хэрэглэхээр болсонд иргэд ямар байр суурьтай байгааг сурвалжиллаа.

НЗД-ын орлогч А.Амартүвшин: Улаанбаатар хотын хэмжээнд өнөөдрийн байдлаар 172 мянган өрх нүүрс хэрэглэж байна. Энэ тоо нь өмнөх жилүүдийн үзүүлэлттэй харьцуулахад мэдэгдэхүйц өссөн гэж хэлж болно. Өмнөх жилүүдэд сайжруулсан түлшинд олгож байсан татаасыг ашиглан энэ жил 306 мянган тонн хагас кокс, мөн 40 мянган тонн сайжруулсан түлшийг нийлүүлэхээр төлөвлөсөн. Ингэхдээ улсын болон нийслэлийн төсвөөс нэмэлт зардал гаргахгүйгээр зөвхөн өмнөх татаасын хүрээнд санхүүжилт хийсэн. Галлагааны улирал есдүгээр сарын 15-наас эхэлнэ. Энэ өдрөөс нийслэлийн 400 борлуулалтын цэгээр сайжруулсан түлш худалдаанд гарч, аравдугаар сарын 1-нээс хагас коксын борлуулалт эхлэх юм. Энэ жил борлуулалтын цэгүүдийг зөвхөн зориулалтын газарт байрлуулж, машин зам дагуух болон явган хүний зам дээр нүүрс худалдахыг зогсоож байна.

Хагас коксыг хэрэглэснээр нийслэлийн агаарын бохирдлыг 40-45 хувиар, зохион байгуулалт сайн байвал 50 хувь хүртэл бууруулах боломжтой гэж үзэж байна. Шинжилгээ, судалгааны дүнгээр хагас кокс нь ахуйн хэрэглээнд тохиромжтой, нүүрсний боловсруулалтын хамгийн сүүлчийн шатны бүтээгдэхүүн бөгөөд хорт бодис, хүнд металл, тоосонцрыг шүүн цэвэрлэсэн гэж эрдэмтэд үзсэн. Ууталгаа савлагааг ч мөн цаасан материалаар хийж, түлшний хамт шатаах боломжтой байхаар зохион байгуулсан тул хог хаягдал үүсгэхгүй. Нэг уут хагас коксын үнэ 5000 төгрөгөөр худалдаална.

Аравдугаар сарын 1-ий өдөр хэдийн өнгөрсөн тул хагас коксон түлш борлуулалтын цэгүүдээр худалдаалагдаж байгаа эсэхийг тодруулахаар 32 тойргийн түлш борлуулах цэг дээр 15:30 цагийн үед очсон юм.

Биднийг очиход түлш борлуулах цэг дээр ямар ч түлш байгаагүй бөгөөд ойр хавьд нь хэн ч байсангүй. Хажуугийн дэлгүүрийн эгчээс тодруулахад гадаа байгаа хар приус дотор түлш борлуулдаг хүн нь байгаа гэлээ. Түлш борлуулдаг хүнээс хагас коксон түлшний талаар асуухад “Ямар ч борлуулалтын цэгүүдээр хагас коксон түлш борлуулагдаж эхлээгүй байгаа. Харин сайжруулсан шахмал түлш борлуулж байна. Өглөө 09:00 цагаас хойш борлуулж эхэлдэг юм. Өдөр бүр 5 тонн түлш ирээд тэр өдөртөө л дуусдаг. Өнөөдөр ирсэн нь саяхан дууссан. Хагас коксон түлш хэзээ ирэх нь тодорхойгүй. Маргааш ирээд аваарай гэвэл тэр үед нь шууд аваад борлуулж эхэлнэ” гэсэн юм. 

Хагас коксон түлш борлуулалтын цэгүүдээр худалдаалж эхлээгүй байна. Харин өмнө нь хэрэглэдэг байсан сайжруулсан түлшийг иргэд худалдан авч байна. Тэгвэл иргэдийн зүгээс хагас коксон түлшний талаар ямар мэдээлэлтэй байгааг бид тодрууллаа.

Иргэн Бадмаа (нэрийг нь өөрчлөв) Хагас коксон түлш сайжруулсан түлшнээсээ илүү аюултай гэж ойлгосон. Их хэмжээгээр хийвэл галын аюул гарах өндөр магадлалтай гэж бодож байна. Тааруулж хэмжээнийх нь дагуу л хийхгүй бол маш аюултай. Хүмүүс хагас коксыг хэрэглээд эхэлвэл адилхан хэрэглэж л таарна. Хагас коксыг яаж хэрэглэх заавар мэдээлэл байхгүй байгаа. Манай гэр бүлийнхэн зурагтаар л ямар нэгэн мэдээлэл авдаг. Сайжруулсан түлш борлуулагдаад эхэлсэн ч арай авч амжаагүй л явна. Сайн картаар түлшээ авч хэрэглэдэг байсан. Удахгүй нэг аппликейшнаар олгодог болно гэсэн. Манай өвгөний утсан дээр аппликейшн нь байгаа. Энэ аппликейшныг ашигласнаар арай илүү амар болно гэж бодож байна. 

Иргэн Нацаг (нэрийг нь өөрчлөв) Манайх сайжруулсан түлшээ аваад хэрэглэж эхэлсэн. Хагас коксон түлш хэрэглэснээр бас л хүн амьтан угаартаж үхэх вий гэж айж байна. Хүмүүсээс сонсоход их л аймар юм ярьж байсан. Жоохон л хийхгүй бол маш хурдан асдаг гэсэн. Хагас коксон түлшийг яаж хэрэглэх заавар мэдээлэл байхгүй байна. Тийм түлш оруулж ирнэ гэдгийг фэйсбүүкээс мэдсэн. Нүүрс авах гээд очих үед хүмүүсийн яриагаар бол айхтар асаж, халдаг бараг пийшин дэлбэрч магадгүй гэж ярьж байсан.

Тэгээд энэ түлшийг чинь 5000 төгрөгөөр борлуулна гэж байсан. Одоо авч байгаа сайжруулсан түлшээ 3750 төгрөгөөр худалдан авч байгаа. Тэтгэврийн мөнгө нь хүрэлцээгүй бидэнд бол хэцүү л байна. Би чинь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэдтэйгээ хамт байдаг болохоор 5000 төгрөгөөр нүүрс авна гэдэг нь хэцүү юм. Ямар хөлдөж үхэлтэй нь биш тэр хагас коксыг нь түлдэг л байх даа.

Одоо бол бөөрөнхий нүүрсээ түлээд сурсан байна. Аппликейшнаар нүүрсээ худалдаж авна гээд байгаа. Мань мэт шиг өндөр настай улсууд яаж авахаа мэдэхгүй. Янз бүрийн аппликейшн тийм юм мэдэхгүй хүн чинь яаж нүүрсээ авах юм. Өөр нэг авах арга нь иргэний үнэмлэхээ үзүүлээд нүүрсээ авна гэж байсан. Энэ нь ч амар юм уу даа. Угаарын хий мэдрэгч ажиллаж байгаа эсэхийг нь мэдэхгүй. Дээр л өлгөөтэй байж байдаг. Манайх бол дуугараад байдаггүй. Айлууд бол нүүрс түлээд утаа гаргахаар дуугардаг гэсэн манайх бол тэгэж дуугардаггүй. Ажиллаж байгаа үгүйг нь мэдэхгүй юм. Нэг цэнхэр гэрэл асаад байж л байдаг.

Иргэн Туяа (нэрийг нь өөрчлөв)  Сайжруулсан түлшээ авах гэж 4-5 удаа Хүчит шонхорын тийшээ борлуулалтын цэг дээр очиход дандаа дууссан байхгүй байсан. Үдээс хойш яваад очихоор байхгүй дууссан л гэдэг. Сайхан цэвэрлэсэн юман дээр нь л очиж байна.

Хагас коксон түлшний талаар сайн, муу гэсэн ямар ч мэдээлэл байхгүй л байна. Барааг нь ч огт хараагүй. Сайжруулсан түлш нь олдохгүй хэцүү байна. Удахгүй хүйтрэх гээд байдаг. Тэр хагас кокс нь олдож л байвал түлнэ дээ. Ямар хөлдөж үхэлтэй нь биш гэсэн юм.

Иргэдэд хагас коксон түлшийг яаж хэрэглэх заавар мэдээлэл дутмаг байлаа. Хүмүүсийн дам яриагаар иргэд хагас коксон түлшийг маш хурдан асаад их халдаг, зөв л түлэхгүй бол маш аюултай гэх мэдээлэлтэй байгаа юм. Иргэд "Удахгүй цаг агаар хүйтрэх тул ямар ч түлш борлуулдаг байсан хөлдөж үхэхгүйн тулд түлнэ" гэсэн байр суурьтай байлаа. Зарим иргэдийн хувьд хагас коксон түлшийг 5000 төгрөгөөр худалдаж авах нь санхүүгийн хувьд хүндрэлтэй гэсэн юм. Түлш худалдан авахдаа аппликейшнаар авах нь хэсэг хүмүүст илүү хялбар санагдсан бол зарим хэсэгт нь заавал аппликейшнаар борлуулна гэлгүй иргэний үнэмлэхийн QR кодоор авах болсон нь илүү хялбар байсан юм.

Шинэ төрлийн буюу хагас коксон түлшийг өнөөдрөөс худалдаж эхлэхээр болжээ. 25 килограммын шуудай хагас коксон түлшийг 5000 төгрөгөөр иргэдэд худалдаалах бөгөөд иргэний үнэмлэхний QR код, Hotula аппликейшн болон сайн карт ашиглан төлбөрөө төлөх боломжтой юм. Hotula аппликейшн ашиглах боломжгүй, сайн картгүй бол иргэний үнэмлэхний QR кодоо уншуулах эрхээ 70119400 дугаарт холбогдож нээлгэнэ. "Нийслэлийн долоон дүүрэгт мидлингийн шахмал түлш худалдаж байгаа цэгүүдэд хагас коксон түлшийг хамтад нь худалдана. Иргэд сонголтоороо авна" хэмээн НЗДТГ-ын хэвлэлийн хэлтсээс мэдээллээ.