МАН-ын Бага хурлын VIII хуралдаанаар дараагийн даргаа сонгож, Их хурлаа товлолоо. МАН-ын үндсэн дүрмийн 20.3.7-д "Намын Их хурлын чөлөөт цагт намын дарга орон гарвал Бага хуралд оролцсон гишүүдийн гуравны хоёрын саналаар шинэ даргыг сонгох” гэж заасныг үндэслэн дараагийн даргаа сонгосон гэж тайлбарлаж буй.
Гэхдээ өнгөрсөн амралтын өдөр болсон Бага хурлын хуралдаанаар энэ заалтыг бүхэлдээ зөрчсөн гэж нэр бүхий гишүүд, мөн МАН-ын хуульч Г.Төгөлдөр тэргүүтэй хүмүүс тайлбарлажээ.
Нэгд, МАН-ын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ хэвлэлээр болон Бага хурлын тайзан дээр ажлаа хүлээлгэж өгөхөө мэдэгдсэн ч албан ёсоор өргөдлөө бичгээр өгөөгүй, хэлэлцээгүй байхад дараагийн намын даргын асуудлыг хэлэлцэж шийдвэрлэсэн нь өөрөө хуулийн зөрчил.
Хоёрт, намын дарга орон гарсан тохиолдолд дараагийн намын даргыг Бага хурлын гишүүдийн гуравны хоёрын саналаар сонгоно гэдэг заалт хэрэгжсэн эсэх нь эргэлзээтэй байна. Бямба гарагт болсон Бага хуралд нийт 479 гишүүн оролцсон бөгөөд үүний 66 хувь буюу 318 гишүүний саналыг авч чадсан нь МАН-ын дарга болно гэж ойлгогдож байв. Гэтэл энэ заалтыг хэрэгжүүлээгүй, зөрчсөн гэж үзэж байгаа аж.
Намын даргыг сонгох санал хураалт явуулахаас өмнө 15 хүнтэй тооллогын комисс байгуулж, тооллого хэрхэн явуулах журам баталсан байна. Ингэхдээ намын даргад нэр дэвшигчдийн хэн нь ч олонхын буюу Бага хурлын гишүүдийн гуравны хоёрын саналыг авч чадаагүй бол хоёр дахь шатны санал хураалтыг дахин явуулна гэж журамласныг Тооллогын комиссын дарга Ж.Алдаржавхлан мэдээлэв.
Эхний санал хураалтын дүнгээр намын даргад нэр дэвшигч Д.Амарбаясгалан 56.1 хувь, Г.Занданшатар 43.9 хувийн санал авч, аль нэг нь 66 хувийн саналаа авч чадаагүй байна. Харин тооллогын комисс нь Улс төрийн намын тухай хууль болон Тооллогын комиссын журмаа баримтлан хоёр дахь санал хураалтыг явуулсан байна. Хоёр дахь шатны санал хураалтын өмнө Бага хурлын гишүүдийн ирцийг дахин бүртгэхэд 321 гишүүн байжээ. Ингээд 321 саналын хуудаснаас 46 саналын хуудас хүчингүй, 275 нь хүчинтэй саналын хуудаст тооцогдож 85.67 хувийн саналаар УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгаланг МАН-ын даргаар сонголоо гэж МАН-ын Төв хэвлэлээс мэдээлсэн.
Гэхдээ намын дарга сонгосон процесс нь өөрөө дараах эргэлзээтэй асуулт, зөрчлийг дагуулж байна. Үүнийг нь МАН-ын зарим гишүүн, мөн хуульчид ч хэлж байна.
1. Нэгэнт л Бага хурлын гишүүдийн гуравны хоёр буюу 66 хувийн саналыг авч чадаагүй бол намын даргыг сонгох асуудлыг Их хурлаар шийднэ.
2. Хурал эхлэхэд бүртгэсэн ирцээс гуравны хоёр гэдгээ тоолох уу эвсэл санал өгсөн нийт Бага хурлын гишүүдийн гуравны хоёрын санал уу гэдэг нь тодорхой биш маргаантай.
3. Намын дүрмээ дагах уу, Улс төрийн намын тухай хуулийг баримтлах юм уу гэх мэт.
МАН-ын үндсэн дүрмийн 21.5-д "Нийт гишүүдийн гуравны хоёроос илүү нь оролцож байгаа бол намын Бага хурлыг хүчинтэйд тооцно” гэж заажээ. Тэгэхээр энэ заалтаар бол ямартай ч бямба гарагт болсон МАН-ын Бага хурал хүчинтэй болж таарч байна. Харин санал хураалтад оролцсон нийт гишүүдийн гуравны хоёрын саналаар дараагийн намын даргаа сонгосон нь өөрөө маргаан дагуулж байна.
Энэ маргаан МАН-ын дотоод хагарлыг улам өдөөх бололтой. Өчигдөр Бага хурал өндөрлөснөөс хойш МАН-ын хуульчид хоёр талцан зөв, буруу, үндэслэлтэй, үнэслэлгүй гэж маргаж эхэллээ.
Хэрвээ МАН-ын Бага хурлын шийдвэр хүчин төгөлдөр, намын даргын сонгосон тогтоол нь эрх зүйн чадамжтай гэж үзвэл МАН 60 хоногийн дотор шинэ даргаа бүртгүүлэх өргөдлийг Улсын Дээд шүүхэд хүргүүлэх хугацаатай. Ингэхдээ өмнөх дарга нь буюу Л.Оюун-Эрдэнэ шинэ даргыг бүртгүүлэх өргөлдлийг Улсын Дээд шүүхэд хүлээлгэн өгнө.
Улсын Дээд шүүх улс төрийн намын даргыг бүртгэх өргөдлийг 30 хоногийн дотор нягталж шийдвэрлэдэг хуулийн хугацаатай. Өөрөөр хэлбэл, Л.Амарбаягаланг МАН-ын даргаар бүртгэх эсэх асуудал 90 хоногийн хугацаанд үргэлжилж, Дээд шүүх эцсийн шийдвэрийг гаргана гэсэн үг.
Одоогийн дүр зургийг харвал, Д.Амарбаясгаланг МАН-ын даргаар сонгосонтой холбоотой маргааныг ирэх арваннэгдүгээр сард болох Их хурлаараа эцэслэж, баталгаажуулсны дараа Улсын Дээд шүүхэд бүрдүүлэх процесс явагдах болов уу.
