Ерөнхий сайд Г.Занданшатар наадмын дараа Эрчим хүчний яаманд ажиллахдаа “Эрчим хүчний том төслүүдийг 20 жил гацааж байгаагийн цаана Монгол Улсыг зориуд эрчим хүчний хувьд хараат байлгах ашиг сонирхол нуугдаж байхыг үгүйсгэхгүй” гэдгийг тодотгосон. Ер нь хэн гацаагаад байдгийг сайтар судлах ёстойг ч анхааруулсан. Ерөнхий сайдын энэ үг үнэний ортой.

Монгол Улс жилд ойролцоогоор 400 сая орчим ам.доллароор урд, хойд хөршөөсөө эрчим хүч импортолж буй тоо баримт бий. Энэ хараат байдлыг багасгая, эрчим хүчээ дотоодоосоо 100 хувь хангадаг болъё гэж манай улс 20 гаруй жил ярьж буй. Оюу толгой ХХК Монгол Улсын Засгийн газартай байгуулсан Хөрөнгө оруулалтын гэрээний дагуу Тавантолгойн дулааны цахилгаан станцаа барьчихвал импортоор эрчим хүч авахаа зогсооно гэдгээ удаа дараа мэдэгддэг. Энэ хүрээнд манай улс 2023 онд Тавантолгойн 450 МВтын дулааны цахилгаан станц барих тендерийг зарлаж, гүйцэтгэгчийг сонгон шалгаруулсан ч удалгүй хууль бус компани шалгаруулсан асуудал дэгдсэн. Ингээд эрчим хүчний дахин нэг том төсөл гацав. Гацсан шалтгаан нөхцөлийг эргэн сануулъя.

2023 оны долдугаар сард Тавантолгой дулааны цахилгаан станцын тендерт хамгийн бага үнийн санал ирүүлсэн "Митайм Интернэйшнл" ХХК-ийг сонгож, Эрчим хүчний яам гэрээ байгуулахаар болсныг мэдэгдсэн ч гуравдагч этгээдийн түншлэлээс цаасан дээр бүртгэлтэй, мөнгө угаах эрсдэлтэй, хуурамчаар бичиг баримт бүрдүүлсэн компанийг тендерт ялуулсан гэх гомдлыг Сангийн яаманд гаргасан. Гомдлын үндэслэл нь:

1. Цаасан дээрх компани шалгаруулсан

"Митайм Интернэйшнл" ХХК нь 450 МВт-аас дээш хүчин чадалтай станц барьсан туршлагагүй, хуурамч бичиг баримт бүрдүүлэн тендерт оролцсон.

2. Хөрөнгөө хэрхэн босгох талаар бүрэн судлаагүй

Компанийг судалж үзвэл, мөнгө угааж, залилан хийдэг байж болзошгүй байна. "Митайм Интернэйшнл" ХХК энэхүү том төсөлд шалгарч их хэмжээний мөнгийг санхүүжилт хэлбэрээр оруулж ирэх ёстойг сануулсан. Тэдний мөнгө цэвэр гэдгийг батлах.

3. Тендерийн бичиг баримт нь үндсэн шаардлагыг хангаагүй

"Митайм Интернэйшнл" ХХК нь тендерт дангаар оролцсон бөгөөд туслан гүйцэтгэгч компанийг тендерийн оролцогч гэж тооцдоггүй. Гэтэл дангаар оролцож буй тус компани нь санхүүгийн чадварын хувьд, ажиллах хүчний хувьд, техникийн чадавхын хувьд шаардлага хангаагүй байна гэх мэтээр гомдолложээ.

Сангийн яам дээрх гомдлыг хянаад 2023 оны аравдугаар сарын эхээр Тавантолгой дулааны цахилгаан станцын тендерт дахин үнэлгээ хийх шаардлагатай гэж үзсэн. Ингэхдээ доорх 2 үндэслэлийг тодотгосон.

Нэгд, тендерт оролцогч нь сүүлийн таван жилийн санхүүгийн тайланг баталгаажуулсан аудитын дүгнэлтийг хамт ирүүлэх ёстой. Гэвч захиалагч Эрчим хүчний яам энэхүү шаардлагыг хангасан гэж шийдвэр гаргасныг үндэслэлгүй гэж үзжээ.

Хоёрт, "Митайм Интернэйшнл" ХХК нь ижил төстэй хийж гүйцэтгэсэн туршлагын мэдээлэл, нотлох баримтыг ирүүлээгүй байхад Эрчим хүчний яам нь ирүүлсэн гэж үнэлсэн байна. Үүнийг Сангийн яамнаас үндэслэлгүй гэж үзжээ.

Удалгүй Тендерийн үнэлгээний хорооны 2023 оны аравдугаар сарын 10-ны хуралдаанаас Тавантолгой цахилгаан станцын тендерийн хүчинтэй байх хугацаа дууссан тул тендерийн шалгаруулалтыг хүчингүй болгожээ.

Үүний дараа тендерт шалгараад байсан “Митайм Интернэйшнл” ХХК болон гуравдагч этгээдийн түншлэлийн талаас шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан. Энэ тендерийн маргааныг 3 шатны шүүхээр хэлэлцсэн бөгөөд анхан шатны шүүхээс гуравдагч этгээдийн түншлэлийн бие даасан шаардлагыг бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэсэн бол давж заалдах шатны шүүхээс нэхэмжлэгч буюу “Митайм Интернэйшнл ХХК”-ийн  “… гэрээ байгуулахгүй байгаа эс үйлдэхгүй хууль бус болохыг тогтоолгож, гэрээ байгуулахыг даалгах” гэх шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож, бусдыг нэхэмжлэлийн  шаардлагыг хангаж шийдвэрлэсэн байна.

Харин Хяналтын шатны шүүх (УДШ)-ээс хэргийг хянаад анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр, магадлалд “нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлага болон гуравдагч этгээдийн түншлэлийн бие даасан шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон” өөрчлөлт оруулж, хариуцагч Сангийн яамны итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарын хяналтын гомдлыг хангаж, гуравдагч этгээдийн түншлэлийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангахгүй орхиж шийдвэрлэхдээ дараах дүгнэлтийг хийсэн.

“Митайм интернэйшнл” ХХК-ийн хувьд тендерийн баримт бичгийн тендерийн өгөгдөлд заасан “тендерт оролцогч нь сүүлийн 5 жилийн аудитаар баталгаажсан санхүүгийн тайланг ирүүлэх”, мөн “сүүлийн 10 жилийн хугацаанд ижил төстэй ажил хийж гүйцэтгэсэн туршлагын шаардлага” /450МВт-ын цахилгаан станц барьсан байх/-ыг хангаагүй тул түүний ирүүлсэн тендер шаардлагад нийцсэн гэж үзэхгүй, энэ талаар дүгнэсэн Сангийн яамны шийдвэр хууль зөрчөөгүй гэж үзсэн байна.

Эрчим хүчний яамны Тендерийн үнэлгээний хорооноос зарласан Тавантолгой цахилгаан станцын тендерт  шалгарсан гэх “Митайм интернэйшнл” ХХК хуулийн зөрчилтэй байсныг  Улсын дээд шүүх 2025 оны нэгдүгээр сард баталсан гэсэн үг.  

Тавантолгойн дулааны цахилгаан станцын гүйцэтгэгчийг шалгаруулахдаа илтэд давуу байдал үүсгэсэн байх талтай. Гол нь:

1. Монгол Улсад үйл ажиллага явуулаагүй, Камбожид бүртгэлтэй, Хятад эзэнтэй гэх “Митайм интернэйшнл” ХХК-ийг Тавантолгой дулааны цахилгаан станцын тендерт Эрчим хүчний яам хоёр ч удаа гэрээ байгуулахаар оролдсон.

2. Ижил төстэй төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн эсэх, оролцогчийн санхүүгийн эх үүсвэр баталгаатай, цэвэр эсэхийг нягтлахгүйгээр гэрээ байгуулахаар зүтгүүлсэн болж таарсан.

“Митайм интернэйшнл” ХХК нь "Зөрчилтэй, эргэлзээтэй компани шүү" гэдгийг шүүх ч, оролцогч талууд ч хэлээд байхад Монгол Улсын дараагийн том эрчим хүчний төслийн тендерийн гол оролцогчоор дахиад ороод ирсэн байна. Тодруулбал, Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газраас зарласан ТЭЦ-V-ыг гүйцэтгэгчийг шалгаруулах тендерт тунасан хоёр оролцогчийн нэг нь “Митайм интернэйшнл” ХХК байгаа юм. Эл компани Тавантолгой дулааны цахилгаан станцын тендерийг гацаасан шигээ ТЭЦ-V цахилгаан станцын тендерийг бас гацаах уу. Ер нь цаасан дээр бүртгэлтэй, хуулийн зөрчилтэй “Митайм Интернэйшнл ХХК”-д эрчим хүчний том төслүүдийг өгөх гээд байгаа нь хэний эрх ашиг вэ Чойжоо сайд аа!

Эндээс харахад, Эрчим хүчний яамны удирдлагууд, мөн Тендерийн үнэлгээний хорооны гишүүд “Митайм интернэйшнл” ХХК-тай эрх ашгийн зөрчилтэй байсан юм биш биз гэсэн хардлага төрж байна. Эсвэл Монгол Улсыг эрчим хүчний хувьд гаднаас хараат байлгах гээд албаар хууль бус компани шалгаруулаад байна уу!