“Мон-Атом” ХХК-ийн захирал Д.Далайжаргалаас ОХУ-ын “Росатом” компани манай улсын Дорнод аймаг дахь Мардайн ураны бүлэг ордод уран хайх, олборлох санал тавьсан, эсэх талаар тодрууллаа.

-ОХУ-ын “Росатом” компани манай улсын Дорнод аймаг дахь Мардайн ордод уран хайх, олборлох санал тавьсан гэсэн мэдээлэл гараад байна. Энэ үнэн үү?

-Тийм ээ, ОХУ-ын “Росатом” компани сүүлийн хоёр жил Монгол Улсад уран олборлоё, ураны салбарт хамтран ажиллая гэдэг байр сууриа илэрхийлээд байгаа. Ялангуяа, Засгийн газар хоорондын хамтарсан комиссын хуралдаанаар энэ саналаа тавьдаг. Мөн өнгөрсөн жил есдүгээр сард ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.И.Путин манай улсад айлчлал хийх үеэр энэ саналыг тавьж байсан. “Росатом” дэлхийн ураны том тоглогч, том компани.

-Тэр дундаа Дорнодын Мардайн ордыг ашиглая гэж байгаа юм уу?

-Хуучин Зөвлөлт холбоот улс гэж байхад 1985-1995 оны хооронд Мардайн ураны ордыг ашиглаж байгаад 500 тонн уран олборлосон. Энэ бол дөрвөн бүлэг орд. Мардай, Нэмэр, Гурванбулаг, Дорнод гэсэн дөрвөн бүлэг орд байгаа. Нийт 48 мянган тонны нөөцтэй том орд юм. ОХУ үүнийгээ үргэлжлүүлэн ашиглая гэсэн байр суурь илэрхийлсэн. 2009 оноос хойш Дорнодын ураны ордуудыг ашиглая гэсэн нийт дөрвөн удаагийн Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр, санамж бичиг байгуулсан байдаг.

-48 мянган тонн гэдэг нь Улаанбадрахын ордтой харьцуулахад том орд уу, жижиг орд уу?

-Дорноговийн орд 93 мянган тонны нөөцтэй. Харин Мардайн бүлэг орд 48 мянган тонны нөөцтэй. Гэхдээ энэ бол том орд. Учир нь нэг кг уран 10-15 вагон нүүрстэй тэнцэх хэмжээний цахилгаан үйлдвэрлэдэг гэхээр 48 мянган тонны нөөцтэй гэдэг бол том орд, их нөөц гэсэн үг.

-Хэрвээ Мардайн бүлэг ордыг ОХУ ашиглавал ямар технологи ашиглах вэ. Сүүлийн хоёр жил ОХУ-аас тавьсан саналд манай улс ямар байр суурь илэрхийлж байгаа юм бэ?

-Сүүлийн хоёр жил ОХУ-аас манай улсад санал тавьж байгаа. Үүний бодит илрэл нь ОХУ-ын “Росатом” компани манай улсад төлөөлөгчийн газраа өнгөрсөн жил нээсэн. Энэ сард хайгуулын компаниа нээе гээд ярилцаад явж байгаа. Монгол Улсын ашигт малтмал, Цөмийн энергийн тухай хуулиар хайгуулын компаниа байгуулна, байгаль орчны нарийвчилсан үнэлгээ хийнэ гээд тодорхой үе шаттай бэлтгэл ажлуудаа хангах ёстой.

Уран газар дээр хэрхэн тогтоосноос шалтгаалж олборлох технологи нь өөр байдаг. Говийн бүсэд Францууд газар дор уусган олборлох технологи ашиглаж байгаа. Энэ бол байгальд ээлтэй, зардал багатай технологи. Харин Дорнод аймагт тал хээрийн бүс, уул устай газар далд аргаар олборлоно.

-Мардайн бүлэг ордыг олборлоод адилхан шар нунтаг гаргах уу, эсвэл өөр бүтээгдэхүүн гаргах уу?

-Адилхан шар нунтаг гаргана. Тиймээс оросууд хүсэлтээ илэрхийлээд “Росатом” компани манай улсад төлөөлөгчийн газраа нээгээд жил болоогүй байна. Хоёрдугаарт, хайгуулын компаниа байгуулна гэж дээр хэлсэн. Тиймээс манай талаас гэхээсээ илүүтэйгээр хөрөнгө оруулагч талаас их зүйл шалтгаална.

-2023 онд Хархоринд бага оврын атомын цахилгаан станц барих тухай санамж бичигт гарын үсэг зурж байсан. Энэ ажилд ахиц гарч байгаа юу?

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгч шинэ Хархорин төсөл хэрэгжүүлэх санаачилга гаргасантай холбоотойгоор ОХУ-ын “Росатом” компани бага оврын атомын цахилгаан станц барих санал тавьсан. Тухайн үед санамж бичиг байгуулсан. Одоо баръя, санхүүжүүлье гэдэг үүрэг амлалт аваагүй байгаа. Атомын цахилгаан станц шинэ зүйл учраас бид юу юугүй тэгье гэчихгүй шүү дээ. Бэлтгэл ажил явж байгаа. Яг одоогоор шийдвэр гараагүй байгаа. Бага оврын атомын цахилгаан станц гэдэг нь 350 ба түүнээс доош мегабайтын цахилгаан станцыг хэлдэг. Үүн дээр бид судалгааны шатандаа л явж байгаа.