УИХ-ын долоохон хоногт баталсан Үндэсний баялгийн сангийн тухай хууль хэрэгжиж эхэллээ. Үүгээр хувийн аж ахуйн нэгжийн хэвийн үйл ажиллагааг зогсоож, төрийн өмчийг авах нэртэй боловсон дээрэм явуулж байна. Маргааш таны, миний ч бизнесийг хурааж мэдэхүйц эрсдэл үүслээ гэж учир мэдэх улс хэлж буй.

Цаашдаа стратегийн ордыг эзэмшиж байгаа есөн компанид Үндэсний баялгийн сан болон түүний дагалдах хуулиуд үйлчилнэ. Үнэн хэрэгтээ эдгээр есөн ордын хоёрт л үндэсний компаниуд хөрөнгө оруулж, төсөл хэрэгжүүлэх шатандаа явж байна. Бусад ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулаагүй, нэр төдий яваа гэсэн үг. Тэгвэл төсөл хэрэгжүүлж эхэлсэн хоёр компанийн 34 хүртэлх хувийг төр үнэгүй авна. Энэ хугацаанд хийсэн хувийн компаниудын хөрөнгө оруулалт, бүтээн байгуулалтыг үл тоон төр хувийн хэвшлээ “дээрэмдэх”-ээр зэхэж байна.

Газрын хэвлийн баялаг нийт ард түмний өмч. Энэ өмчөөс иргэн бүр тэгш хүртэх эрхтэй. Үүний тулд ч Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуультай болж, баялгийн сантай болох гэж буй. Гэхдээ байгалийн баялаг ихтэй манай улсын том орд бүхнийг төр эзэмшиж, олборлоно гэвэл цаашдаа олон, олон “Нүүрсний хулгайг”-г бий болгоно гэсэн үг. Төрийн оролцсон, эзэмшсэн бүхэн ямар замаар явж, төрд гарсан эрх мэдэлтэй хэдхэн хүнийг баяжуулдаг, тендер хусдаг, шахааны хэрэгсэл болсон гэдгийг бид өнгөрсөн 30 жилийн түүхээсээ бэлээхэн харж болно. Төрийн эзэмшлийн “Эрдэнэс Тавантолгой” компани өнгөрсөн хугацаанд эрх баригч намынхны мөнгөний машин байснаас бус ард иргэддээ үр өгөөжөө хүртээсэн нь ховор байсныг бид УИХ-ын хянан шалгах Түр хорооны сонсголоос харсан. Нөгөө талаар төр өөрийн эзэмшиж байгаа хувьдаа таарсан хөрөнгө оруулалтыг хийх нь бизнесийн зарчим байлаа. Гэтэл төр ямар ч хөрөнгө мөнгө гаргахгүйгээр хувь эзэмшинэ гэдэг стратегийн ордын эдийн засгийн эргэлтэд оруулах асуудлыг улам гацаана. Энэ нь эргээд улс орны эдийн засагт дарамт учруулах, өндөр үр ашигтай ордуудаа ашиглуулах замаар үр өгөөжийг нь хүртэх хугацааг л хойшлуулах эрсдэлтэй. Нөгөөтэйгүүр газрын хэвлийд орших эрдэс, түүхий эдийг хөрөнгө, мөнгө зарж олборлолт явуулж, экспортолж байж л баялгийн жинхэнэ үнэ цэн бий болно.  Эрх баригчдын жишиг болгон яриад байдаг Норвеги зэрэг улсад төр нь ашигт малтмалын ордуудад заавал хувь эзэмшихгүйгээр татвар, хураамжаа өндөр тогтоож, тэр орлогоо баялгийн сандаа төвлөрүүлдэг.